Phần trước nói thương mà níu kéo thì khổ, vì thương như vậy là trói người ta lại. Hôm nay, chúng ta gặp một kiểu khác, cũng làm khổ người khác, mà người làm lại không hề hay biết. Đó là dùng mưu mẹo để chiếm lấy phần của người khác. Không cướp giật, không đánh nhau. Chỉ khéo léo nói vài câu, để người ta tự bỏ chỗ của mình mà đi, rồi mình ung dung bước vào.
Chuyện kể rằng, vào mùa mưa, mưa thường kéo dài tới bảy ngày. Trong rừng, có một con khỉ nhỏ mặt đỏ, sống trong một cái hang đá khô ráo, tránh được mưa. Nó ngồi trước cửa hang, sung sướng vì mình có chỗ trú ấm áp. Bấy giờ, một con khỉ mặt đen to lớn, ướt đầm đìa, rã rời vì lạnh, nhìn thấy nó. Con khỉ lớn tự nghĩ: làm sao ta đuổi được anh bạn kia để sống trong hang của nó?
Nó không đánh nhau. Nó dùng mưu. Nó trương bụng ra, làm như thể mới được ăn no một bữa thịnh soạn, rồi dừng lại trước mặt khỉ nhỏ, rủ rê: sung đã chín trên cây, ngon lắm, cùng ta đến đó mà ăn, còn sợ gì đói. Khỉ nhỏ nghe thế thì tin ngay. Nó ham trái sung, bỏ hang mà đi tìm. Tìm khắp nơi, chẳng thấy trái nào. Quay về thì hang đã có chủ mới. Con khỉ đen đã ngồi chễm chệ trong đó.
Khỉ nhỏ không chịu thua. Nó cũng dùng mưu. Nó đến trước mặt khỉ lớn, đọc lên những lời tôn sùng bậc niên cao, khen rằng ai biết kính trọng người lớn tuổi thì hạnh phúc biết bao. Nó mong khỉ lớn mắc cỡ mà nhường lại hang. Nhưng khỉ lớn cũng không vừa. Nó đáp rằng: khỉ gặp nhau thì ngửi ra mưu xa. Dù trẻ có tinh ma, đời nào lừa được chim già. Thế là khỉ nhỏ đành bỏ đi.
Đức Phật kể chuyện này, để nói về một vị Tỷ-kheo trong đời Ngài. Vị ấy mới đến một trú xứ an lạc của một vị Trưởng lão, được Trưởng lão tiếp đón tử tế, dẫn đi khất thực, chia sẻ mọi thứ. Vậy mà chỉ vài ngày sau, vị khách ấy đã bày mưu đuổi chủ nhà đi để chiếm lấy chỗ ẩn cư. Ông ta xui Trưởng lão đi tham bái đức Phật, rồi ở nhà gièm pha Trưởng lão với dân làng, đến nỗi Trưởng lão trở về thì không còn chỗ ở, dân làng cũng không cúng dường nữa.
Nghe thì tưởng chuyện của khỉ, hóa ra là chuyện của người. Mà chuyện của người thì ngày nay vẫn còn nguyên. Có người đến nhà bạn ở nhờ vài hôm, rồi tìm cách để bạn phải dọn đi. Có người vào làm ở một chỗ, được người cũ dìu dắt, rồi quay lại nói xấu người cũ để chiếm lấy vị trí. Có người thấy người khác có chỗ yên ổn, thì không chịu được, phải tìm cách phá cho bằng được.
Vì sao người ta làm vậy? Vì họ nghĩ rằng hạnh phúc là một cái hang. Hang thì nhỏ, chỉ đủ một người ở. Muốn mình có chỗ, thì người khác phải ra ngoài. Nhưng họ quên mất một điều: cái hang của khỉ nhỏ, trời mưa thì khô ráo, nhưng ngoài rừng còn biết bao nhiêu hang khác. Chỉ vì lười tìm, chỉ vì muốn có ngay, mà họ chọn cách lừa gạt người đang yên ổn.
Từ bi, ở đây, là một điều rất đơn giản: đừng dùng mưu mẹo để chiếm phần của người khác. Thấy người ta có chỗ yên thì mừng cho họ. Mình chưa có chỗ thì đi tìm chỗ của mình. Trời mưa thì ai cũng ướt. Nhưng ướt thì đi tìm hang, chứ đừng lừa người ta ra khỏi hang của họ.
Cũng nên nhìn kỹ con khỉ nhỏ trong chuyện. Nó bị lừa, vì nó ham trái sung. Nếu nó không ham, nó cứ ngồi yên trong hang, thì ai lừa được nó? Cái ham của mình, nhiều khi chính là cửa để người khác bước vào mà lừa mình. Cho nên, học từ bi cũng phải học tỉnh táo. Tỉnh táo để không bị lừa. Và tỉnh táo để không đi lừa người khác.
Có người hỏi: vậy nếu mình đang ướt lạnh ngoài mưa, thấy người ta có hang khô, mình phải làm sao? Thì cứ xin. Xin một chỗ trú nhờ, xin được chia sẻ. Người có lòng từ bi sẽ không nỡ để mình ướt. Nhưng xin khác với lừa. Xin là nói thật lòng mình cần gì. Lừa là nói dối để người ta tự bỏ đi. Một bên thì còn giữ được tình người. Một bên thì mất hết.
Phần này, chúng ta học rằng từ bi là không chiếm đoạt. Không chiếm chỗ ở, không chiếm vị trí, không chiếm phần của ai bằng mưu mẹo. Người có lòng từ bi, thấy người khác yên ổn thì vui. Còn người không có lòng từ bi, thấy người khác yên ổn thì khó chịu, phải phá đi mới yên lòng.
Ở phần sau, chúng ta sẽ gặp một vị ẩn sĩ, chỉ bằng vài lời hiền lành, mà cảm hóa được cả một con khỉ vốn quen làm trò cười. Lời hiền, hóa ra cũng là một dạng của từ bi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư