Có những lúc, cả một đất nước đều đóng cửa. Không phải vì kẻ thù quá mạnh. Mà vì ai cũng sợ. Sợ mở cửa ra thì rước họa vào nhà. Sợ giúp người lạ thì mình bị vạ lây. Thế là nhà nào cũng đóng chặt cổng, thành nào cũng kéo cầu lên. Người đến xin nương nhờ, đi đến đâu cũng chỉ gặp cổng đóng.
Ngày xưa, vua nước Kàlinga có bốn cô con gái đẹp tuyệt trần. Vua lại là người hiếu chiến, khỏe như voi, mà không tìm được ai dám đánh nhau với mình. Các đại thần hiến kế: hãy cho bốn công chúa trang sức ngọc ngà, ngồi xe kín, đi khắp các nước. Vua nào muốn đưa họ vào hậu cung thì sẽ đánh nhau với vua ấy. Vua nghe theo. Đoàn xe đi đến xứ nào, vua xứ ấy cũng sợ, chỉ gửi tặng vật và xin họ đóng quân ngoài tường thành. Đi khắp nước Ấn Độ, không ai dám mở cổng.
Cho đến khi đoàn xe đến thành Potali, xứ Assaka. Vua Assaka cũng đóng chặt cửa thành, chỉ gửi tặng vật. Nhưng trong triều của ông, có một vị đại thần rất thông minh, tên là Nandisena. Ông tự nghĩ: người ta bảo bốn công chúa này đi khắp nước Ấn Độ mà không tìm được ai chịu chiến đấu. Nếu đúng như thế thì Ấn Độ chỉ là cái tên rỗng. Ta sẽ chiến đấu với vua Kàlinga.
Ông đến bảo lính gác mở cổng thành cho họ vào, rồi đưa các cô gái đến ra mắt vua Assaka. Ông nói: đại vương chớ sợ. Nếu phải chiến đấu, thần xin lo liệu. Hãy cho các công chúa làm chánh hậu. Rồi ông xức nước thánh, tôn họ lên ngôi hoàng hậu. Khi người hầu về báo với vua Kàlinga, vua ấy nổi giận, đốc suất đại quân kéo đến.
Trước trận đánh, hai vua đều đến hỏi một vị ẩn sĩ sống ở giữa hai vương quốc. Vị ẩn sĩ ấy chính là Bồ-tát. Ngài hỏi Thiên chủ Đế Thích, được trả lời rằng Kàlinga sẽ thắng, Assaka sẽ thua. Ngài nói lại như vậy. Vua Kàlinga nghe xong thì yên chí, quân lính cũng nghĩ phần thắng đã về mình, nên khi ra trận thì đội hình rời rạc, mạnh ai nấy tiến, đến lúc cần dốc toàn lực thì không làm được.
Còn Nandisena thì khác. Ông đến hỏi ẩn sĩ: điềm gì thuộc về kẻ thắng, điềm gì thuộc về kẻ bại? Được trả lời rằng thần bảo hộ của kẻ thắng là voi trắng, của kẻ bại là voi đen, ông liền họp một ngàn chiến sĩ đồng minh, hỏi họ có chịu hy sinh đời mình cho đức vua không. Họ đều nói sẵn lòng. Ông bảo họ hãy thề sẽ chiến đấu dũng cảm. Khi trận đánh bắt đầu, ông dặn vua Assaka xuống ngựa, cầm thương, đấm vào sườn thần voi trắng của Kàlinga, cùng một ngàn người xông lên đâm một ngàn cây thương. Thần bảo hộ của Kàlinga chết ngay tại chỗ. Vua Kàlinga thua, bỏ chạy.
Sau trận ấy, Nandisena gửi sứ điệp cho vua Kàlinga, bảo vua phải gửi phần hồi môn cho bốn công chúa. Vua Kàlinga vội báo sẽ gửi phần xứng đáng. Từ đó về sau, hai vua sống thân hữu với nhau.
Đức Phật kể chuyện này, để nói về Tôn giả Xá-lợi-phất. Khi ấy, có bốn nữ tu ngoại đạo, học giỏi một ngàn đề tài, đi khắp nơi tranh luận, cuối cùng đến Kỳ Viên, bị Tôn giả Xá-lợi-phất đánh bại. Theo lời cha mẹ dặn, nếu thua một vị tu sĩ thì phải tôn vị ấy làm thầy. Tôn giả nhận họ vào đời sống Phạm hạnh, đưa họ đến với Tỷ-kheo-ni Liên Hoa Sắc. Cả bốn người chẳng bao lâu đều đạt Thánh quả.
Các Tỷ-kheo bàn tán: Tôn giả đã cho bốn nữ ngoại đạo ấy chỗ an trú như thế nào, nhờ Tôn giả mà cả bốn đều đạt Thánh quả ra sao. Đức Phật dạy: không phải chỉ ngày nay, mà từ xưa kia, Xá-lợi-phất đã cho bốn người ấy chỗ an trú. Ngày nay ông đưa họ vào đời Phạm hạnh, còn ngày xưa, ông đưa họ lên ngôi chánh hậu. Bấy giờ, bốn nữ tu ấy là các con gái của vua Kàlinga, Xá-lợi-phất là Nandisena, còn chính Ngài là vị ẩn sĩ.
Câu chuyện này, nhìn kỹ, có hai lần mở cổng. Lần thứ nhất, Nandisena mở cổng thành Potali đón bốn công chúa, khi mọi thành khác đều đóng cửa. Lần thứ hai, Tôn giả Xá-lợi-phất mở cổng Giáo đoàn đón bốn nữ tu ngoại đạo, khi họ vừa thua trận tranh luận. Cả hai lần, người mở cổng đều không sợ. Không sợ rắc rối, không sợ mang tiếng, không sợ thua thiệt.
Trong đời thường, chúng ta cũng hay đứng trước những cánh cổng như vậy. Có người đến xin việc, mình có mở cổng không, hay mình sợ họ hơn mình mà đóng lại? Có người đến xin ở nhờ, mình có mở cổng không, hay mình sợ phiền mà từ chối? Có người khác quan điểm với mình, mình có mở lòng nghe họ không, hay mình đóng cửa lại vì sợ mình sai?
Mở cổng thì có rủi ro. Nandisena mở cổng thì phải đánh nhau với vua Kàlinga. Xá-lợi-phất mở cổng thì phải nhận bốn người ngoại đạo vào Giáo đoàn. Nhưng không mở cổng thì cũng có cái giá của nó. Cái giá là mình sống trong thành trì đóng kín, an toàn mà chật chội, không ai vào được, mà mình cũng không ra được.
Người có lòng từ bi là người dám mở cổng. Không phải mở bừa, mở ẩu. Mà mở có trí tuệ, có chuẩn bị, như Nandisena: mở cổng xong thì lo liệu việc chiến đấu, họp đồng minh, bày mưu kế. Từ bi không phải là liều lĩnh. Từ bi là dám che chở, và che chở cho đến cùng.
Bốn nàng công chúa đi khắp nước Ấn Độ mà không tìm được ai mở cổng. Chỉ một người mở, mà đổi được cả vận mệnh của họ: từ những người đi xin chiến đấu, họ trở thành chánh hậu. Bốn nữ tu đi khắp nơi tranh luận mà không tìm được thầy. Chỉ một người nhận, mà đổi được cả đời họ: từ ngoại đạo, họ chứng Thánh quả.
Cho nên, đừng coi thường việc mở cổng cho ai đó. Một cánh cổng mở ra đúng lúc, có khi đổi được cả một đời người. Và người mở cổng, như Nandisena, như Xá-lợi-phất, cũng được nhớ mãi. Không phải vì họ mạnh nhất. Mà vì họ dám mở cổng khi mọi người đều đóng cửa.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư