🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Học từ bi qua những kiếp xưa — Phần 5

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Phần trước kể chuyện vị ẩn sĩ dùng lời hiền cảm hóa con khỉ, và chúng ta học rằng từ bi là lời hiền và gương sống. Hôm nay là phần cuối của chuỗi bài. Chúng ta gặp một con chó sói, đã từng phát một lời nguyện rất đẹp, mà chỉ giữ được có một lúc. Câu chuyện này hỏi chúng ta một câu: lòng lành mà không bền, thì có còn là lòng lành không?

Chuyện kể rằng, ngày xưa, có một con chó sói sống trên một phiến đá cạnh bờ sông Hằng. Nước lũ mùa đông tràn tới, vây quanh phiến đá. Con sói nằm trên đó, chẳng có gì để ăn, cũng chẳng có cách nào để kiếm đồ ăn. Nước cứ dâng lên. Sói tự nghĩ: ở đây không có đồ ăn, cũng chẳng có cách gì kiếm được đồ ăn. Ta nằm đây, chẳng biết làm gì cả. Tốt hơn, ta nên giữ ngày trai giới.

Thế là nó nằm xuống, trang trọng quyết giữ giới luật. Nhìn từ xa, ai cũng tưởng nó là một bậc tu hành nghiêm túc. Nhưng Đế Thích, tức Thiên chủ Sakka, nhìn xuống thì thấy rõ sự quyết định yếu đuối của nó. Ngài tự nghĩ: ta sẽ thử con sói này. Rồi Ngài hóa thành một con dê rừng, tới đứng gần cho sói trông thấy.

Vừa thấy dê, sói nghĩ ngay: để hôm khác rồi ta giữ ngày trai giới. Nó đứng lên, vồ lấy dê. Nhưng dê nhảy tránh, sói không chộp được. Sói đành quay trở về, nằm xuống lại, tự nghĩ: được rồi, dù sao ngày trai giới của ta vẫn không bị phá. Nó tự an ủi mình như vậy, như thể chưa có chuyện gì xảy ra.

Bấy giờ, Đế Thích bay lên không, nói với nó: ngươi thiếu cương quyết như vậy thì làm sao giữ được ngày trai giới? Ngươi đã không biết ta là Đế Thích, và ngươi đã muốn một bữa thịt dê. Nói xong, Ngài quay về thiên giới. Con sói nằm lại trên phiến đá, với lời nguyện đã vỡ tan.

Đức Phật kể chuyện này để nói về những người tu tập mà hạnh nguyện chẳng được lâu dài. Ngài dạy rằng việc hành trì của họ cũng giống như việc con chó sói giữ ngày trai giới. Nghe thì buồn cười, mà nghĩ kỹ thì buồn thật. Vì trong chúng ta, ai mà chẳng có lúc giống con sói ấy.

Có người sáng nay vừa hứa với lòng mình: từ nay tôi sẽ hiền lành, không giận ai nữa. Đến trưa, có người nói một câu khó nghe, là giận ngay. Có người đầu tháng vừa phát nguyện ăn chay, làm lành, đến cuối tuần có tiệc ngon là quên hết. Có người nghe một bài giảng hay, khóc sướt mướt, hứa sẽ đổi đời. Được ba hôm, đâu lại vào đấy.

Không phải vì họ xấu. Mà vì lòng lành của họ chỉ là hứng lên một lúc. Khi bụng đói, khi không có gì cám dỗ, thì giữ giới dễ lắm. Con sói nằm trên phiến đá, không có gì ăn, thì giữ trai giới có khó gì đâu. Khó là khi con dê hiện ra trước mắt. Khó là khi miếng mồi ở ngay trước miệng. Lúc ấy, lời nguyện mới thật sự được thử thách.

Từ bi cũng vậy. Từ bi lúc yên ổn thì ai cũng làm được. Ngồi trong nhà mát, nghe chuyện người khác khổ, thì ai cũng thương. Nhưng từ bi thật sự là khi mình đang đói, đang giận, đang bị xúc phạm, mà vẫn giữ được lòng lành. Là khi miếng mồi ở ngay trước mắt, mà mình vẫn nhớ lời nguyện của mình. Là khi con dê đứng ngay trước mặt, mà mình vẫn nằm yên.

Con sói trong chuyện, sau khi vồ hụt, còn tự an ủi mình rằng ngày trai giới vẫn không bị phá. Nghe thì buồn cười. Nhưng chúng ta cũng hay tự an ủi mình như vậy. Giận rồi thì nói: tôi giận nhưng tôi không chửi. Tham rồi thì nói: tôi tham nhưng tôi chưa lấy. Phá giới rồi thì nói: tôi phá nhưng tôi còn biết hối. Tự an ủi như vậy, thì lời nguyện vỡ lúc nào không hay.

Năm phần của chuỗi bài này, nhìn lại, là năm bài học nhỏ, nối nhau thành một con đường. Phần một: từ bi bắt đầu từ biết đủ, như vị Thần biển dạy con quạ nước. Phần hai: từ bi không phải là níu kéo, như người đàn ông trên cọc nhọn nhắn gửi vợ. Phần ba: từ bi là không chiếm đoạt, như con khỉ đen lừa bạn chiếm hang. Phần bốn: từ bi là lời hiền cảm hóa, như ẩn sĩ Komàyaputta dạy con khỉ. Phần năm: từ bi phải bền, như con sói giữ trai giới mà không giữ được.

Năm bài học, mà thật ra chỉ là một bài học: từ bi không phải là một cảm xúc thoáng qua. Từ bi là một cách sống. Sống biết đủ, sống không níu kéo, sống không chiếm đoạt, sống bằng lời hiền, và sống bền bỉ với những điều mình đã nguyện. Ai sống được như vậy, thì dù là người hay là thú, dù là vua hay là dân, cũng đều mang lại bình an cho mình và cho người xung quanh.

Chuỗi bài đến đây là hết. Nhưng việc học từ bi thì chưa hết. Nó bắt đầu từ hôm nay, từ bữa cơm tối nay, từ câu nói tiếp theo mình sắp nói với người thân. Biết đủ một chút, buông tay một chút, đừng chiếm phần ai, nói một lời hiền, và giữ cho bền. Chỉ vậy thôi. Mà làm được, thì đã là tu rồi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 300
Nguồn
• Chuyện Chó Sói (Tiền Thân Vaka, số 300) — Kinh Tiểu Bộ, tập 6 [Chuyện Tiền Thân 264–395] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 86–88 (kệ điểm tựa tr. 87)
Bài liên quanBốn nàng công chúa và người mở cổng thànhNửa vương quốc đền ơn một mái nhà biên địaBị treo ngược đầu mà lòng vẫn không hận