🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Bị treo ngược đầu mà lòng vẫn không hận

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Có một câu hỏi khó nhất trong đời người: khi có kẻ hại mình, mình có hận họ không? Hầu hết chúng ta đều hận. Có người hại mình một lần, mình nhớ cả đời. Có người nói xấu mình một câu, mình giận cả tháng. Có người cướp của mình một thứ, mình tìm cách lấy lại gấp đôi. Người ta bảo đó là lẽ công bằng. Nhưng công bằng ấy, càng theo đuổi, lòng mình càng nặng. Hận một người, thì chính mình là người khổ trước tiên.

Ngày xưa, có một vị vua xứ Ba-la-nại, là Bồ-tát, sống đời đạo đức, cai trị công chính. Trong triều của Ngài, có một quan cận thần phạm tà hạnh trong hậu cung. Vua chính mắt chứng kiến lỗi lầm của ông, liền đuổi ông ra khỏi vương quốc. Ông quan ấy, thay vì hối lỗi, lại đầu phục vua xứ Kosala tên là Dabbasena, xúi giục vua này đánh chiếm Ba-la-nại.

Dabbasena kéo quân đến, bắt được vua Ba-la-nại khi vua đang ngồi trên ngai, giữa đám triều thần. Ông ta trói Ngài lại, treo ngược đầu bằng một sợi dây mắc vào thanh cửa. Một vị vua, giữa triều đình của mình, bị treo ngược đầu xuống, nhục nhã đến mức nào. Vậy mà Bồ-tát vẫn phát triển lòng từ đối với ông vua phản nghịch kia. Nhờ định lực tinh tấn, Ngài nhập trạng thái thiền định, làm bung các dây trói, rồi ngồi tréo chân trên không.

Còn Dabbasena, bấy giờ bị tấn công bởi cơn đau đốt cháy cả thân xác. Ông lăn lộn trên đất, la lên: ta bị đốt cháy, ta bị đốt cháy. Khi ông hỏi các triều thần tại sao như thế, họ trả lời: đó là vì ông vua mà ngài treo ngược đầu xuống là một người vô tội và là một vị thánh nhân. Vua liền phán: hãy thả vua ấy ra nhanh lên.

Quân hầu đến, thấy vua Ba-la-nại đang ngồi tréo chân trên không, liền trở về kể lại. Dabbasena vội vã chạy đến, cúi mình xin lỗi vị vua kia, đọc lên một bài kệ, ý rằng: xưa Đại vương sống trong vương quốc, hưởng bao nhiêu hạnh phúc, ai bằng. Sao mặt Ngài vẫn khinh an, giữa cơn địa ngục nhọc nhằn đớn đau?

Bồ-tát đáp bằng những bài kệ, ý rằng: xưa ta đã nguyện cùng trời đất, nhập vào hàng ẩn dật, chẳng dừng. Ta nay vinh hiển sáng lừng, mặt ta há lại ra tuồng héo hon? Ta đã đạt cứu cánh, tròn bổn phận. Vua thù ta, còn hận ta đâu? Vinh danh, ta đạt mong cầu, mặt ta há lại đổi màu xấu xa? Khi vui sướng chuyển ra khổ cực, kẻ bền lòng lọc được an khang. Khổ, vui, nào phải hai đàng, khi người đời đạt Niết-bàn tịch không.

Nghe kệ xong, Dabbasena xin Bồ-tát tha thứ, thưa: xin ngài hãy trị dân của chính ngài, tôi sẽ đánh đuổi bọn phiến loạn nghịch chống ngài. Sau khi trừng phạt ông quan gian ác kia, vua Dabbasena trở về xứ. Còn Bồ-tát trao vương quốc cho các đại thần, rồi sống đời khổ hạnh của một ẩn sĩ, sau đó tái sinh vào cõi Phạm thiên.

Đức Phật kể chuyện này, để dạy về một cận thần của vua Kosala trong thời Ngài. Ngài dạy: ông chẳng phải là người độc nhất tạo được cái tốt từ trong cái xấu. Các trí giả ngày xưa cũng đã tạo được cái tốt từ trong cái xấu. Bấy giờ, Ànanda là Dabbasena, còn Ngài là vua xứ Ba-la-nại.

Câu chuyện này, thoạt nghe thì xa vời. Một vị vua bị treo ngược đầu mà vẫn giữ được lòng từ, nghe như chuyện thần thoại. Nhưng nghĩ kỹ, nó nói về một việc rất gần: khi bị hại, mình chọn hận hay chọn buông?

Vua Ba-la-nại không hận Dabbasena. Không phải vì Ngài không biết đau. Bị trói, bị treo ngược, ai mà không đau. Nhưng Ngài không để cái đau ấy biến thành hận. Vì Ngài hiểu một điều: hận thì người khổ trước tiên là mình. Dabbasena hại Ngài, mà chính Dabbasena cũng bị lửa đốt cháy cả thân xác. Hận người ta, rốt cuộc là tự đốt mình.

Trong đời thường, chúng ta cũng vậy. Có người nói xấu mình, mình hận họ, mình mất ngủ cả tuần. Họ thì vẫn ngủ ngon. Có người lừa mình, mình ôm hận, mình tính kế trả thù. Họ thì vẫn sống nhởn nhơ. Hận, xét cho cùng, là mình tự trói mình, tự treo ngược mình lên, như vua Dabbasena trói vua Ba-la-nại. Chỉ khác là dây trói ấy do chính mình buộc.

Vua Ba-la-nại dạy chúng ta một cách khác: giữ lòng từ, ngay cả với kẻ hại mình. Giữ lòng từ không phải là nhu nhược, không phải là để người ta hại mãi. Ngài vẫn bị trói, vẫn bị treo, nhưng lòng Ngài không bị trói. Lòng không bị trói, nên dây trói cũng bung ra. Lòng không bị trói, nên Ngài ngồi được trên không, thảnh thơi giữa cơn địa ngục.

Cũng cần nói rõ: tha thứ không có nghĩa là quên hết, không có nghĩa là để kẻ ác tiếp tục làm ác. Sau khi được thả, Bồ-tát vẫn để Dabbasena trừng phạt ông quan gian ác kia. Tha thứ là không giữ hận trong lòng. Còn việc phải làm thì vẫn làm. Người có lòng từ bi không phải là người không biết phân biệt đúng sai. Mà là người phân biệt đúng sai, mà lòng vẫn không hận.

Hôm nay, nếu có ai làm mình giận, làm mình khổ, xin hãy nhớ vị vua bị treo ngược đầu. Ngài bị treo mà mặt vẫn khinh an. Còn chúng ta, chỉ bị người ta nói nặng một câu, đã muốn đập bàn. Ai mới là người mạnh thật sự? Người mạnh không phải là người trả thù được. Người mạnh là người giữ được lòng mình không hận, ngay cả khi bị hại.

Buông hận xuống, không phải vì kẻ hại mình xứng đáng được tha. Mà vì mình xứng đáng được bình an. Hận thì mình khổ. Buông thì mình nhẹ. Đơn giản vậy thôi. Mà làm được, thì đã là tu rồi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 303
Nguồn
• Chuyện Vị Thánh Vương (Tiền Thân Ekaràja, số 303) — Kinh Tiểu Bộ, tập 6 [Chuyện Tiền Thân 264–395] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 96–98 (kệ điểm tựa tr. 97)
Bài liên quanNgười anh xin tha cho em, cùng chịu ba năm trên đống rácHai anh em nai: một người biết chờ, một người vội vàngUống nước bằng cọng lau: cách thắng không cần đánh nhau