Trong một nhà, người khó chịu nhất thường là người thân của mình. Không phải người ngoài. Người ngoài khó chịu thì mình tránh được. Người thân khó chịu thì tránh đi đâu? Anh em trong nhà, có người nóng tính, hay la mắng, hay đánh đập người khác. Cha mẹ thì giận, muốn đuổi đi. Anh em thì thương, muốn xin tha. Thương thì thương, mà xin tha hoài cũng mệt. Có lúc, người ta tự hỏi: xin tha cho nó, rồi nó có đổi không? Hay mình cứ xin mãi, rồi cả nhà cùng khổ?
Ngày xưa, dòng giống Rắn thần trú ở chân núi Daddara, trong vùng Tuyết Sơn. Bồ-tát sinh ra là con trai của Sùradaddara, vua xứ ấy. Ngài tên là Mahàdaddara, có một em trai tên là Culladaddara, tính sân si, hung dữ, thường la mắng đánh đập các nàng Long nữ. Vua rắn thần nghe nó hung dữ như thế, liền đuổi nó ra khỏi xứ Nàga. Nhưng Mahàdaddara xin cha tha thứ cho em, cứu em khỏi bị đuổi.
Lần thứ hai, đứa em lại bị vua giận, và cũng được anh xin vua tha thứ cho. Nhưng đến lần thứ ba, vua bảo: ngươi cứ ngăn ta đuổi đứa vô tích sự này mãi. Bây giờ cả hai chúng bây phải rời khỏi xứ Nàga, đến sống ba năm trên một đống rác ở Ba-la-nại.
Vua đuổi cả hai ra khỏi xứ Nàga. Hai anh em đến sống tại Ba-la-nại. Khi bọn trẻ trong làng thấy chúng đang kiếm ăn trong một rãnh nước vây quanh đống rác, thì chúng lập tức đánh đập, lấy đất đá, que gậy ném chúng, dùng ná nỏ bắn chúng, la lên: cái gì thế kia, mấy con rắn nước đầu to, đuôi nhỏ như kim? Rồi chúng nói đủ lời mắng nhiếc.
Culladaddara, do bản tính giận dữ, không thể chịu được sự vô lễ như thế, liền nói với anh: bọn trẻ này nhạo báng chúng ta. Chúng không biết rằng ta là rắn có nọc độc. Em không thể chịu sự xúc phạm này. Em sẽ phun hơi ra và giết chúng. Rồi nó đọc lên một bài kệ, ý rằng: ai mà chịu nổi khi chúng nhiếc ta ăn nhái ở bùn, bọn kia khờ dại đáng thương, trước nanh rắn độc mà dám nhờn mặt sao?
Nghe thế, Mahàdaddara đọc tiếp phần kệ sau, ý rằng: kẻ lưu đầy bị vào chốn lạ, phải chịu bao nhục mạ. Bậc mang giai cấp cao, hạnh hiền đức độ, có ai hay? Kẻ ngu muốn tỏ bày rằng ta đây là hạng cao vời. Nhưng trong nhà dù sáng như trời, ra ngoài phải chịu đựng người hạ lưu.
Cả hai anh em sống nơi đó ba năm. Thế rồi vua cha gọi chúng về nhà. Từ đó, lòng tự phụ của chúng giảm hẳn đi.
Đức Phật kể chuyện này về một Tỷ-kheo giận dữ trong thời Ngài. Khi các Tỷ-kheo bàn tán về tính sân si của vị ấy, đức Phật gọi vị ấy đến hỏi: có thực rằng ông đã sân si như họ bảo không? Vị ấy đáp: vâng, đúng như thế. Đức Phật dạy: không phải chỉ bây giờ, mà ngày xưa ông này cũng đã rất sân si. Do thái độ sân si của ông ta, các trí giả xưa kia mặc dầu vẫn sống cuộc đời hoàn toàn trong lành của những hoàng tử Rắn thần, đã sống ba năm nơi đống rác dơ bẩn. Ở phần kết thúc về Tứ Đế, vị Tỷ-kheo giận dữ kia đắc quả Bất Lai. Bấy giờ, vị Tỷ-kheo ấy là Culladaddara, còn Ngài là Mahàdaddara.
Câu chuyện này, nghe qua thì kể về hai anh em rắn thần. Nhưng nghĩ kỹ, nó kể về tình thân trong mỗi gia đình. Người anh Mahàdaddara, thương em, xin tha cho em hai lần. Đến lần thứ ba, cha không tha nữa, mà đuổi cả hai. Người anh không bỏ em lại một mình. Anh đi cùng em, sống cùng em ba năm trên đống rác, chịu cùng em những lời mắng nhiếc, những hòn đá ném vào người.
Có người sẽ hỏi: anh làm vậy có đáng không? Em mình hư, mình xin tha hoài, rồi mình cũng bị đuổi theo. Có đáng không? Nhưng tình thân không tính bằng đáng hay không đáng. Anh thương em, thì anh không nỡ để em chịu khổ một mình. Anh đi cùng, không phải vì anh đồng ý với tính sân si của em. Mà vì anh biết: em còn sân si là vì em chưa học được cách chịu đựng. Ở cùng em, dạy em chịu đựng, thì em mới đổi được.
Và lời dạy của người anh, nghe thật thấm. Anh nói: kẻ lưu đầy vào chốn lạ, phải chịu bao nhục mạ. Ở trong nhà mình, mình là hoàng tử, ai cũng kính trọng. Ra ngoài, người ta không biết mình là ai, họ chửi thì mình phải chịu. Kẻ ngu thì muốn tỏ ra mình cao vời, muốn người ta phải biết mình là ai. Người trí thì hiểu: ra ngoài phải chịu đựng người hạ lưu. Chịu đựng không phải là hèn. Chịu đựng là biết mình đang ở đâu, và không để cơn giận làm hỏng việc lớn.
Ba năm trên đống rác, hai anh em không chỉ chịu khổ. Họ còn học được một điều: lòng tự phụ giảm hẳn đi. Trước kia, ở xứ Nàga, họ là hoàng tử, ai cũng nể. Ra ngoài, bị trẻ con ném đá, bị chửi là rắn nước đầu to đuôi nhỏ, họ mới biết mình nhỏ bé đến mức nào. Cái khổ ấy, hóa ra lại là thuốc chữa bệnh tự phụ.
Trong đời thường, chúng ta cũng vậy. Có những người thân khó tính, nóng nảy, hay làm khổ người khác. Cha mẹ muốn đuổi, muốn từ mặt. Nhưng người anh, người chị trong nhà, lại xin tha, lại che chở. Người ngoài nhìn vào, bảo sao mà dại, sao mà khổ vậy. Nhưng người trong cuộc thì hiểu: bỏ mặc người thân của mình lúc họ hư nhất, thì họ còn đường nào mà quay về?
Từ bi trong nhà, nhiều khi không phải là những lời hay ý đẹp. Từ bi trong nhà là chịu cùng nhau những ngày khổ. Là khi em mình hư, mình không bỏ em, mà ở cùng em, dạy em chịu đựng, dạy em nhẫn nhịn. Là khi cha mẹ giận, mình xin tha, rồi cùng chịu phạt với em. Ba năm trên đống rác, nghe thì dài. Nhưng nhờ ba năm ấy, mà lòng tự phụ giảm đi, mà hai anh em được gọi về nhà.
Cho nên, nếu trong nhà mình có ai đó khó tính, nóng nảy, hay làm khổ người khác, xin đừng vội từ mặt họ. Hãy thử làm như Mahàdaddara: xin tha cho họ, rồi ở cùng họ, dạy họ chịu đựng. Có thể mình sẽ cùng chịu khổ với họ một thời gian. Nhưng chịu cùng nhau, thì khổ cũng nhẹ đi một nửa. Và người hư, khi thấy có người chịu khổ cùng mình, thì lòng họ cũng mềm lại.
Người anh xin tha cho em, cùng chịu ba năm trên đống rác. Nghe thì như một câu chuyện cổ. Nhưng thật ra, đó là chuyện của mỗi gia đình. Nhà nào cũng có một người em sân si. Và nhà nào cũng cần một người anh biết thương, biết nhẫn, biết ở lại.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư