Vợ chồng sống với nhau, có khi chỉ vì một chuyện nhỏ mà giận nhau cả tuần. Một câu nói lỡ lời trong bữa cơm. Một cái nhìn khó chịu lúc mệt mỏi. Rồi người này không nói, người kia cũng không nói. Nhà cửa vẫn đó, cơm nước vẫn đó, mà lòng thì mỗi người một nơi. Nhiều cặp vợ chồng không tan vì chuyện lớn, mà tan vì những chuyện nhỏ không ai chịu làm hòa trước.
Đức Phật từng hòa giải một cặp vợ chồng như vậy chỉ bằng một lời. Chuyện kể rằng, một hôm có việc cãi cọ giữa vua xứ Kosala và hoàng hậu Mallikā. Vua giận quá đến độ không cần biết tới sự có mặt của hoàng hậu nữa. Hoàng hậu tự nghĩ chắc đức Phật không biết. Nhưng đức Phật đã biết hết và quyết định sẽ giảng hòa giữa hai người.
Tờ mờ sáng, Ngài mặc y, cầm bình bát, dẫn theo năm trăm Tỷ-kheo vào Xá-vệ và đến cung điện. Vua đỡ lấy bình bát, mời Ngài vào nội điện, rưới nước cúng dường rồi đem cơm bánh ra mời. Nhưng đức Phật lấy tay che bình bát lại và hỏi: thưa Đại vương, hoàng hậu đâu rồi? Vua đáp: bạch Thế Tôn, Ngài hỏi bà ấy làm gì? Bà ấy còn biết phải trái gì đâu! Bà đang say sưa vì danh dự mà bà được hưởng.
Đức Phật nói: tâu Đại vương, trước kia chính ngài ban vinh dự cho người phụ nữ ấy; bây giờ ngài lại lấy hết đi và không chịu xóa bỏ lỗi lầm mà bà đã phạm đối với ngài thì ngài đã sai rồi. Nghe vậy, vua cho mời hoàng hậu đến. Ngài dạy: các vị phải sống với nhau hòa thuận. Sau khi ca ngợi hạnh phúc của sự hòa hợp, Ngài ra đi. Từ đó, vua và hoàng hậu sống hạnh phúc bên nhau.
Các Tỷ-kheo bàn tán trong pháp đường rằng chỉ cần một lời, đức Phật đã hòa giải được vua và hoàng hậu. Đức Phật nghe được, dạy: này các Tỷ-kheo, không phải bây giờ mà xưa kia, Ta cũng đã hòa giải họ bằng một lời khuyến dụ. Rồi Ngài kể một chuyện đời xưa.
Ngày xưa, khi Brahmadatta là vua xứ Ba-la-nại, Bồ-tát là đại thần của vua, vừa là cố vấn về thế sự và thánh sự. Một hôm, vua đứng ở cửa sổ nhìn xuống sân cung điện. Ngay lúc ấy, một thiếu nữ thanh xuân xinh đẹp đang đội trên đầu một rổ táo và rao: táo dây, táo chín đây, ai mua táo không? Nàng không dám vào sân cung điện. Vua vừa nghe tiếng nàng đã yêu nàng ngay. Khi biết nàng chưa có chồng, vua gọi nàng đến và cho lên ngôi chánh hoàng hậu, lại ban cho nàng vinh dự lớn lao.
Một hôm, vua đang ăn táo đựng trong một cái đĩa bằng vàng. Thấy thế, hoàng hậu Sujātā hỏi: tâu Chúa thượng, ngài đang ăn cái gì vậy? Rồi bà đọc bài kệ: dáng như cái trứng, trái gì đây, trong đĩa vàng kia đặt trước ngài, sắc đỏ xinh thay, tâu Thánh thượng, trái cây này mọc ở đâu vậy?
Vua tức giận và nói: này cô gái nhà bán rau quả kia, cô chuyên bán táo chín, cô lại há không nhận ra trái táo là trái đặc biệt của chính gia đình cô hay sao? Rồi vua đọc tiếp: áo quần mộc mạc, đầu không mão, ngày ấy nào có hổ thẹn đâu? Vạt áo đựng đầy bao trái táo, bây giờ lại hỏi trái cây nào! Cô quá tự cao, hư hỏng rồi, đi đi, cô chẳng còn là vợ của ta!
Thế rồi, Bồ-tát tự nghĩ: chẳng có ai ngoài ta ra có thể hòa giải đôi vợ chồng này được. Ta sẽ làm dịu cơn giận của vua và ngăn ngài đuổi bà ấy ra khỏi cửa. Rồi ngài đọc bài kệ: đây là tội của người phụ nữ? Tăng trưởng theo ngôi thứ mà ra. Xin ngài thôi giận, thứ tha, vì ngài đã tặng cho bà ngôi cao.
Vua nghe thế bèn bỏ hết lỗi lầm của hoàng hậu, phục hồi ngôi vị cũ của bà. Từ đó, hai người sống với nhau rất hòa ái. Đức Phật nhận diện tiền thân: bấy giờ, vua xứ Kosala là vua xứ Ba-la-nại, hoàng hậu Mallikā là Sujātā, còn Ta chính là quan cận thần kia.
Câu chuyện này nói trúng một thói quen rất thường gặp trong các gia đình. Khi giận, người ta hay nhắc lại quá khứ của nhau để làm nhau đau. Vua giận hoàng hậu, liền nhắc nàng vốn là cô gái bán táo, áo quần mộc mạc, đầu không mão. Câu nhắc ấy không giải quyết được gì, chỉ làm vết thương sâu thêm. Người ta quên mất rằng chính mình đã chọn người ấy, đã đưa người ấy lên ngôi cao, đã từng yêu thương. Giận một chuyện nhỏ, mà phủ nhận cả một đoạn đường dài.
Lời hòa giải của vị đại thần cũng rất đáng học. Ông không bênh ai, không chê ai. Ông chỉ nhắc vua một sự thật: lỗi của bà, nếu có, cũng lớn theo ngôi vị mà chính vua đã ban cho bà. Người ở ngôi cao thì lỗi nhỏ cũng thành lớn, vì ai cũng nhìn vào. Mà đã là người ban vinh dự cho bà, thì cũng chính vua phải là người bao dung trước. Một câu nói đúng lúc, đúng chỗ, đã cứu được một cuộc hôn nhân.
Trong đời sống hôm nay, vợ chồng giận nhau, nhiều khi chỉ cần một người thứ ba bình tĩnh nói một câu như vậy. Không cần phân xử ai đúng ai sai. Chỉ cần nhắc cả hai nhớ lại: ngày xưa mình thương nhau vì điều gì, mình đã hứa với nhau điều gì. Cơn giận thì nóng, nhưng ký ức về những ngày tốt đẹp thì đủ sức làm nguội nó, nếu có ai khơi lên kịp lúc.
Cho nên, khi vợ chồng cãi nhau, đừng vội nhắc lại xuất thân, quá khứ, những lỗi cũ của nhau. Cũng đừng để cơn giận kéo dài thành im lặng kéo dài. Có khi chỉ một lời nói nhẹ, một câu nhắc đúng, là đủ để hai người quay về bên nhau. Hòa thuận trong nhà không phải là chuyện không bao giờ giận, mà là chuyện giận rồi vẫn biết cách làm hòa.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư