🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Cây hồng điệp và kho báu dưới gốc cây

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Có những người làm việc tốt rất đều đặn mà không cần ai biết. Sáng nào cũng quét cái sân chung. Thấy cây bên đường khô thì tưới cho nó một gáo nước. Giúp người già qua đường rồi đi tiếp, không dừng lại kể công. Người ngoài nhìn vào, thấy những việc ấy nhỏ quá, chẳng đáng gì. Nhưng những việc nhỏ làm đều đặn, lâu ngày, lại thành một cái đức lớn mà chính người làm cũng không ngờ.

Đức Phật sắp diệt độ đã kể một chuyện như vậy để an ủi Tôn giả Ānanda. Lúc ấy, Tôn giả Ānanda biết rằng ngay trong đêm ấy, bậc Đạo sư sẽ diệt độ, bèn tự bảo: ta còn phải giữ giới luật, còn nhiều công hạnh phải thực hiện. Bậc Đạo sư chắc chắn sẽ diệt độ rồi. Thế là công việc trong suốt hai mươi lăm năm qua ta cung phụng Ngài sẽ chẳng có kết quả gì. Tràn ngập sầu bi, Tôn giả gục vào then cửa có chạm hình đầu khỉ của phòng chứa đồ trong vườn và khóc nức nở.

Đức Phật thấy vắng Ānanda liền hỏi các Tỷ-kheo vị ấy ở đâu. Sau khi nghe thuật lại, Ngài gọi vị ấy vào và bảo: này Ānanda, ông đã tích trữ cả một kho công đức. Hãy tiếp tục tinh cần rồi ông sẽ được thoát khỏi khổ đau của đời người, chớ nên sầu bi! Làm sao sự phụng dưỡng của ông đối với Ta bây giờ không có kết quả được, bởi vì những sự phụng dưỡng của ông trước kia trong những ngày ông còn mang tội lỗi đã không phải là không được đáp đền. Rồi Ngài kể một chuyện đời xưa.

Ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra mang hình hài của một thân cây hồng điệp. Bấy giờ, dân chúng ở Ba-la-nại rất sùng kính các vị thần cây và vẫn thường đến cúng kiến. Một người Bà-la-môn nghèo khó kia tự nghĩ: ta cũng sẽ đi cúng bái thần linh. Rồi ông tìm được một cây hồng điệp lớn mọc trên chỗ đất cao. Ông rải sỏi đá rồi quét tước xung quanh, săn sóc rễ cây sạch sẽ, nhổ cỏ. Ông dâng cúng một tràng đủ năm loại hoa thơm rồi đốt một cây nến làm lễ dâng hương hoa. Sau khi cung kính dâng thánh lễ, ông nói: mong ngài được an bình! Rồi ông bỏ đi. Ngày hôm sau ông lại đến thật sớm và ân cần chúc hỏi.

Một hôm, thần cây chợt nghĩ: người Bà-la-môn này chăm sóc ta rất kỹ lưỡng. Ta sẽ thử lòng ông ta và tìm xem tại sao ông ta tôn kính ta, rồi sẽ ban cho ông điều ước muốn của ông. Thế là khi người Bà-la-môn ấy đến quét tước quanh gốc rễ cây, vị thần liền hóa thành một Bà-la-môn lớn tuổi đứng gần đó và đọc bài kệ: Bà-la-môn, sao người có trí, lại hỏi han cây chỉ vô tri? Lời cầu, lời chúc ra chi, cây trông thảm ấy đáp gì người đâu!

Nghe thế, người Bà-la-môn ấy trả lời: cây nổi tiếng từ lâu vẫn đứng, chỗ an cư của những vị thần, thần kia tôi kính muôn vàn, chắc rằng thần giữ kho tàng nơi đây. Vị thần cây nghe thế rất bằng lòng về ông ta, liền bảo: này Bà-la-môn, ta sanh ra là vị thần của cây này. Đừng sợ ta, ta sẽ cho ngươi kho tàng ấy. Và để làm an lòng ông, vị thần thể hiện thần lực, đứng lơ lửng trên không tại cổng vào lâu đài của mình và đọc thêm hai bài kệ: Bà-la-môn tâm đầy từ ái, chính ta đây ghi lấy việc ngươi, hành vi sùng đạo trên đời, bao giờ kết quả cũng thời xứng cân. Cây sung kia đổ tràn bóng mát, xứng cùng bao tặng vật cúng dường, dưới cây chôn một kho tàng, phần ngươi được thưởng, đào vàng mà xin.

Ngoài ra, vị thần còn nói thêm: này Bà-la-môn, nếu ngươi phải đào kho tàng lên và mang theo thì ngươi sẽ vất vả quá. Vậy hãy ra đi trước, rồi ta sẽ mang kho tàng về nhà ngươi và để tại chỗ kia. Thế là ngươi được hưởng kho báu ấy suốt đời. Hãy bố thí và hãy giữ tròn đạo hạnh! Sau khi khuyến dụ người Bà-la-môn như thế, vị thần cây liền thực hiện thần lực chuyển kho tàng vào trong nhà của người ấy.

Đức Phật chấm dứt bài thuyết giảng và nhận diện tiền thân: lúc bấy giờ, Ānanda là người Bà-la-môn, còn Ta là vị thần cây.

Câu chuyện này có hai lớp ý nghĩa đan vào nhau. Lớp ngoài là chuyện ông Bà-la-môn nghèo chăm cây và được kho báu. Lớp trong là chuyện của Tôn giả Ānanda: hai mươi lăm năm hầu hạ đức Phật, ngày nào cũng lo cơm nước, chỗ ở, y áo cho Ngài, tưởng chừng không có kết quả gì, hóa ra đã tích thành một kho công đức lớn. Việc tốt làm đều đặn, không cần ai khen, cuối cùng cũng có quả của nó, giống như ông Bà-la-môn quét dọn gốc cây mỗi sáng mà không hề nghĩ đến kho báu.

Cũng nên để ý câu trả lời của vị thần cây: hành vi sùng đạo trên đời, bao giờ kết quả cũng thời xứng cân. Nghĩa là quả luôn xứng với nhân. Người ta hay nóng ruột, làm việc tốt được vài hôm mà chưa thấy quả thì nản, rồi bỏ. Nhưng cây không lớn trong một đêm. Công đức cũng vậy. Cái đáng quý ở ông Bà-la-môn không phải là ông cúng hoa đẹp, mà là ông đến thật sớm mỗi ngày, quét tước, chúc hỏi, đều đặn không bỏ. Cái đều đặn ấy mới là thứ làm cảm động cả thần linh.

Ngày nay, chúng ta phụng dưỡng cha mẹ, giúp đỡ người khác, làm việc thiện, cũng nên giữ cái tâm như ông Bà-la-môn ấy. Đừng làm để chờ được trả ơn ngay. Đừng làm vài hôm rồi kể công. Cứ lặng lẽ làm, đều đặn làm. Quả sẽ đến vào lúc của nó, có khi bằng một kho báu bất ngờ, có khi chỉ bằng một đời sống an ổn, con cháu nên người. Nhưng chắc chắn một điều: việc tốt không bao giờ mất. Nó chỉ đang chờ đúng lúc để trổ quả mà thôi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 307
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 2 (VNC PHVN, 2021), Chuyện Tiền Thân (Jātaka), Chương IV Bốn Kệ, truyện số 307 Chuyện Thần Cây Hồng Điệp (Palāsa-jātaka), trang 702–703
Bài liên quanChim gõ kiến cứu sư tử, sư tử quên ơnNgười tiện dân trên cây xoài dạy vuaTừ chối ngai vàng để giữ đời tu