Có những món ăn chẳng đáng bao nhiêu tiền. Nhưng cách người ta đối xử với nhau quanh món ăn ấy, lại nói hết lòng dạ của một con người.
Trong nhà, có khi chỉ là một miếng thịt ngon, một con cá kho, một bát canh. Người chồng gắp hết phần ngon về phía mình. Người vợ chỉ im lặng ăn rau. Không ai nói gì. Nhưng bữa cơm ấy, ăn vào cứ thấy nghẹn. Không phải vì thiếu món, mà vì thiếu sự chia sẻ.
Chuyện xưa kể rằng, có hai vợ chồng nhà nọ đi đòi nợ trở về. Dọc đường, họ gặp mấy người đi săn. Những người ấy cho họ một con kỳ nhông nướng, bảo cả hai hãy ăn món ấy. Người chồng bảo vợ đi kiếm nước. Rồi trong lúc vợ đi vắng, anh ta ăn hết cả con kỳ nhông. Khi vợ trở lại, anh ta tỉnh bơ nói: con kỳ nhông đã chạy mất rồi.
Người vợ nghe vậy chỉ đáp: được rồi, con kỳ nhông nướng mà chạy được thì ai làm gì được. Nàng uống một ít nước, rồi cả hai cùng đi tiếp. Nàng không cãi. Nàng không trách. Nhưng trong lòng nàng, có một điều gì đó đã rạn nứt.
Khi hai vợ chồng đến chỗ đức Phật, Ngài hỏi người vợ: ông nhà có thương yêu và giúp đỡ bà không. Nàng thật thà trả lời: con thương yêu, ân cần với chàng, nhưng chàng chẳng hề thương yêu con. Đức Phật dạy: giả như ông đã cư xử với bà như thế thì cũng chớ buồn rầu. Khi ông nhớ lại các đức hạnh của bà, ông sẽ ban riêng cho bà quyền lực tối cao. Rồi Ngài kể một chuyện đời xưa.
Ngày xưa, cũng có hai vợ chồng như thế. Họ là thái tử và vợ, đang trên đường trở về cung vua. Một đám thợ săn thấy họ quá khốn khổ, đã cho họ một con kỳ nhông nướng và bảo họ chia nhau ăn. Người vợ lấy dây leo cột nó lại, xách theo dọc đường. Đến một cái hồ, họ ngồi nghỉ dưới gốc cây đa. Thái tử bảo vợ đi xuống hồ lấy nước bằng lá sen, rồi cùng ăn phần thịt này.
Người vợ treo con kỳ nhông lên cành cây, đi kiếm nước. Người chồng ở lại, ăn hết cả con kỳ nhông. Khi vợ mang nước về, chàng bịa ra một câu chuyện: con kỳ nhông đã tụt xuống cành cây, chui vào gò mối. Ta chạy theo, chộp được chóp đuôi nó. Nhưng nó đứt đôi ra, chui biến vào trong lỗ, chỉ còn lại phần đuôi mà ta nắm được đây.
Người vợ nghe vậy, chỉ nói: được rồi chàng ạ. Chúng ta biết tính sao được khi con kỳ nhông đã nướng lại chạy thoát đi. Nào, chúng ta hãy lên đường. Nàng không vạch mặt chồng. Nàng không làm ầm lên. Nhưng nàng nhớ. Nàng nhớ rất kỹ.
Sau đó, thái tử lên ngôi vua, phong vợ làm chánh hoàng hậu. Nhưng đó chỉ là một cái chức hờ. Vua chẳng ban cho nàng một danh vọng nào. Nàng sống trong cung mà như người thừa. Một hôm, vị quan hiền trí đến hỏi nàng: tại sao Lệnh bà chẳng kể gì đến chúng thần? Nàng đáp: ta chẳng nhận được gì của đức vua cả thì làm sao ban tặng cho ai được. Hồi chúng ta còn trong rừng, ngài đã một mình ăn hết con kỳ nhông nướng.
Hoàng hậu đọc lên bài kệ đầu: Ngài cho tôi biết rõ ra, ở trong rừng thẳm trước kia, tâu ngài, kỳ nhông nướng bứt dây gai, từ cành đa nọ thoát ngay ấy mà, bên trong lớp áo vỏ dày, giáp dày, gươm sắc, tôi đà rõ soi. Nghĩa là: tôi đã thấy rõ lòng người rồi. Cái chuyện con kỳ nhông nướng biết chạy ấy, chỉ là lời nói dối. Và tôi đã nhìn thấu từ lâu.
Nghe vậy, vị hiền trí đọc hai bài kệ: Ai trọng ta, ta thời xứng trọng, tỏ hảo tâm, hành động đáp đền, chẳng nên tốt với bọn hèn, kẻ nào tránh mặt, chẳng nên yêu vì. Kẻ bỏ ta, ta thì bỏ hắn, chớ yêu thương kẻ chẳng thương ta, như chim lìa bỏ cây khô, bay tìm trú xứ nơi xa trong rừng.
Nghe những lời ấy, vua nhớ lại các đức hạnh của hoàng hậu. Vua nói: đã lâu ta không để ý đến đức hạnh của nàng, nhưng qua lời nói của bậc hiền trí này, ta nhận biết các đức hạnh ấy. Hãy thứ lỗi cho ta. Trọn vương quốc này của ta, ta tặng riêng nàng đấy. Rồi vua ban quyền lực tối cao cho hoàng hậu.
Câu chuyện dạy ta một điều rất gần gũi. Trong đời sống vợ chồng, trong tình bạn, trong bất cứ mối quan hệ nào, người ta không giận nhau vì một miếng ăn. Người ta buồn vì cách đối xử. Ăn hết phần của nhau, rồi nói dối một câu cho qua chuyện, tưởng là chuyện nhỏ. Nhưng người kia nhớ. Nhớ không phải để thù hận, mà vì lòng tin đã sứt đi một miếng.
Và cũng như ông vua trong truyện, nhiều khi ta sống bên cạnh một người tốt mà không nhìn ra. Ta coi sự hy sinh của họ là chuyện đương nhiên. Ta nhận lấy mà không đáp lại. Cho đến một ngày, có người nhắc ta nhớ, ta mới giật mình: à, thì ra người ấy đã tốt với ta đến thế, mà ta đã vô tâm đến thế.
Đức Phật dạy, khi nhớ lại đức hạnh của nhau, ta sẽ biết trân trọng nhau. Còn nếu chỉ nhớ lỗi của nhau, ta sẽ chỉ thấy toàn lỗi. Người vợ trong truyện không oán trách ầm ĩ. Nàng chỉ giữ sự thật trong lòng, sống tử tế như cũ. Và cuối cùng, chính sự tử tế bền bỉ ấy khiến vua phải nhớ lại, phải sửa mình.
Cho nên, trong nhà mình, đừng để một con kỳ nhông nướng làm rạn nứt lòng tin. Ăn chung thì chia đều. Có ngon thì cùng ngon. Có thiếu thì cùng thiếu. Người thương nhau, không phải ở lời nói hay, mà ở chỗ: khi chỉ còn một phần, mình có nghĩ đến người kia hay không.
Còn nếu ta đã từng vô tâm như ông vua kia, thì cũng đừng muộn. Nhớ lại đức hạnh của người bên cạnh mình. Nói một lời xin lỗi thật lòng. Và tặng lại cho họ sự trân trọng mà họ xứng đáng được nhận. Vì một mối quan hệ chỉ bền khi cả hai cùng biết trọng nhau. Ai trọng ta, ta thời xứng trọng. Đó không chỉ là một câu kệ trong kinh. Đó là cách giữ một mái nhà.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư