Có một điều rất lạ trong đời sống. Cùng một mảnh đất, cùng một giống cây, nhưng có năm trái ngọt, có năm trái chát. Người ta đổ cho thời tiết, đổ cho giống, đổ cho đất. Ít ai nghĩ rằng, trái ngọt hay trái chát, có khi lại bắt đầu từ người đứng đầu.
Trong một cơ quan cũng vậy. Có người sếp đi làm đúng giờ, làm việc đàng hoàng, nói năng tử tế, thì cả phòng tự nhiên cũng nghiêm túc theo. Ngược lại, có người đứng đầu đi trễ, làm ẩu, nói một đằng làm một nẻo, thì cả tập thể cứ rối dần lên. Người ta hay than: sao đội này càng ngày càng tệ. Nhưng ít ai hỏi: người cầm đầu đã đi đường nào.
Chuyện xưa kể rằng, có một ông vua rất muốn biết khuyết điểm của mình. Ngài đi khắp nơi, hỏi khắp nơi, mà không ai dám nói ngài có lỗi gì. Trong triều, ngoài triều, trong thành, ngoài thành, ai cũng chỉ khen. Vua nghĩ: tìm trong nước xem sao. Ngài giả trang đi khắp nước, cũng chỉ nghe toàn lời khen. Cuối cùng, vua vào rừng, đến vùng Tuyết sơn, gặp một vị ẩn sĩ là Bồ-tát đang tu hành ở đó.
Bồ-tát đang ăn mấy trái sung chín mang từ trong rừng về. Sung ngon và ngọt như đường. Bồ-tát mời vua ăn thử. Vua ăn xong, hỏi: sao trái sung chín này ngọt đến như vậy. Bồ-tát đáp: vua hiện nay trị vì công chính, vì vậy trái sung này ngọt như thế đấy. Vua hỏi tiếp: thế thì trong một đời vua bất chính, sung sẽ mất vị ngọt của nó chăng. Bồ-tát đáp: đúng thế. Trong các thời vua bất chính thì dầu, mật, đường, ngay cả rễ cây, trái rừng cũng đều mất đi vị ngon ngọt của chúng. Chẳng những thế mà toàn cả vương quốc đều trở nên dở dang, vô vị. Nhưng khi những nhà lãnh đạo công chính thì những thứ này trở nên ngon ngọt thơm tho, và toàn thể vương quốc đầy vẻ thanh tao.
Vua nghe vậy, không nói mình là vua, chỉ chào rồi quay về. Nhưng trong lòng vua nổi lên một ý nghĩ: ta sẽ thử xem lời ấy có đúng không. Về đến cung, vua cố tình trị vì bất chính. Chỉ ít lâu sau, vua quay trở lại rừng, gặp Bồ-tát. Bồ-tát mời vua ăn sung như trước. Lần này, sung chát. Vua nhổ ra, kêu lên: sung chát quá. Bồ-tát nói: hẳn vua là kẻ bất chính, vì khi các người lãnh đạo bất chính thì mọi vật, khởi đầu từ các trái cây trong rừng, mất hết vị ngọt ngào thơm ngon của chúng.
Rồi Bồ-tát đọc bài kệ: Con bò đực vượt dòng đi lạc hướng, đàn cái theo, hàng ngũ rối tan tành. Người cầm đầu theo các lối loanh quanh, dân bọn kém đến đường cùng hèn mạt, toàn vương quốc, hận một đời phóng dật. Bò đực kia nếu hướng dẫn thẳng đường, bầy cái theo sau nó sẽ ngay hàng. Người cầm đầu nếu theo đường công chính, cả đám đông sẽ tránh điều bất hạnh, khắp nước nhà sẽ hưởng lạc tịnh an.
Nghe xong, vua thú thật mình là vua. Vua nói: trước đây chính do ta mà những trái sung được ngọt, rồi sau đó trở thành chát, nhưng nay ta sẽ làm cho chúng ngọt trở lại. Vua trở về, trị vì công chính, làm cho mọi sự trở lại trạng thái nguyên thủy của nó.
Câu chuyện này không phải để nói về trái sung. Trái sung chỉ là cái cớ để nói về một quy luật. Người đứng đầu đi đường nào, cả đoàn sẽ đi đường ấy. Con bò đầu đàn lội qua sông mà lạc hướng, cả đàn sẽ rối loạn theo. Người cầm đầu sống buông thả, cả tập thể sẽ buông thả theo. Người cầm đầu sống ngay thẳng, cả tập thể sẽ ngay thẳng theo.
Chúng ta hay trách người khác. Trách con cái hư, trách nhân viên lười, trách cấp dưới không nghe lời. Nhưng ít khi ta tự hỏi: mình đã đi thẳng đường chưa. Con cái nhìn cha mẹ mà sống. Nhân viên nhìn sếp mà làm. Học trò nhìn thầy mà học. Muốn đổi người khác, trước hết phải đổi mình.
Ông vua trong truyện có một điều đáng quý: ông dám thử, dám nhận. Ông không đổ lỗi cho đất, cho trời, cho dân. Ông nhận rằng sung chát là do mình bất chính. Và ông sửa. Chỉ cần người đứng đầu sửa, mọi thứ sẽ ngọt trở lại.
Cho nên, nếu thấy xung quanh mình đang chát, đang rối, đang vô vị, đừng vội trách người. Hãy xem lại mình đã đi đường nào. Mình có đang đi lạc hướng không. Mình có đang sống buông thả không. Chỉ cần người cầm đầu quay lại đường thẳng, cả đàn sẽ ngay hàng. Một người sống công chính, có thể làm ngọt cả một vương quốc. Và một người cha, một người mẹ, một người sếp sống đàng hoàng, cũng có thể làm ngọt cả một mái nhà, một tập thể.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư