🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Chó rừng đòi giết voi

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Có một kiểu người rất tội nghiệp. Họ thấy người khác làm được việc lớn, liền muốn làm theo ngay. Họ không hỏi mình có đủ sức không. Họ chỉ sợ bị chê là kém. Rồi họ lao vào một việc vượt quá sức mình, và trả giá bằng chính mình.

Trong đời thường, ta gặp chuyện này hoài. Thấy người ta buôn bán giàu lên, mình cũng vay tiền mở cửa hàng, dù mình chưa biết gì về buôn bán. Thấy người ta chạy marathon, mình cũng đăng ký chạy, dù mình chưa từng tập luyện. Thấy người ta nói hay trước đám đông, mình cũng muốn đứng lên phát biểu, dù mình chưa chuẩn bị gì. Không phải vì ta xấu. Chỉ vì ta không lượng sức mình.

Chuyện xưa kể rằng, có một con sư tử sống trong hang đá ở dãy Tuyết sơn. Một hôm, sư tử giết được một con bò, ăn thịt xong, quay về hang. Một con chó rừng trông thấy sư tử, vì không thể chạy thoát, nó nằm sấp xuống xin làm tôi tớ. Sư tử nhận lời, dẫn nó về hang, hàng ngày mang thịt về cho nó ăn. Chó rừng mập ra nhờ thịt vụn do sư tử mang về.

Một hôm, lòng tự hào nổi lên trong con chó rừng. Nó đến gần sư tử và nói: thưa ngài, tôi là một vật chướng ngại cho ngài. Ngài cứ phải mang thịt về nuôi sống tôi mãi. Hôm nay, ngài hãy ở lại đây. Tôi sẽ đi giết một con voi, ăn no nê xong, tôi sẽ mang thịt về cho ngài.

Sư tử nghe vậy, can ngăn: này bạn chó rừng, chớ nuôi ý nghĩ ấy. Bạn đâu có phát xuất từ một dòng giống giết voi mà ăn thịt. Vòi chắc chắn là thân thể to lớn. Đừng mang lấy điều gì trái với bản chất của bạn, hãy nghe lời ta đi. Rồi sư tử đọc bài kệ đầu: Chó rừng, coi chừng đấy! Loài bạn bé tí hon, dám đối mặt thú nọ, đôi ngà voi dài ấy, khó có được một con, oai hùng và đồ sộ.

Mặc dầu sư tử can ngăn, chó rừng vẫn ra khỏi hang. Nó hú lên ba lần tiếng hú của chó rừng. Nó nhìn xuống núi, trông thấy một con voi đang đi dưới ấy. Nó định nhảy xuống đầu voi, liền phóng lên, lộn nhào trên không, rồi rớt xuống chân voi. Voi nhấc chân trước đạp vào đầu chó rừng, vỡ ra từng mảnh. Chó rừng nằm đó rên la. Voi rống lên và bỏ đi.

Bồ-tát là con sư tử ấy, đến đứng trên đỉnh dốc, thấy chó rừng đã phải chuốc lấy cái chết như thế nào. Ngài đọc ba bài kệ sau: Chó rừng nọ mang oai sư tử, đã một lần toan cự voi kia, ngã nhào, ngực vỡ kêu la, mới hay tiếc đã vội ra đối đầu. Ai thích đấu kẻ nào siêu đẳng, sức mạnh kia nếu chẳng nhận ghi, sẽ đành chia sẻ tức thì, chó rừng số phận sầu bi thế này. Kẻ biết lượng sức tài mình có, biết e dè khi tỏ lời ra, sống tròn bổn phận đời ta, bao nhiêu cừu địch cũng là thắng thôi.

Đức Phật kể chuyện này về Đề-bà-đạt-đa, người muốn bắt chước đức Phật. Khi đức Phật nằm nghỉ, Đề-bà-đạt-đa cũng bắt chước nằm xuống, đặt quạt vào tay người khác, rồi bị người ta thúc đầu gối vào ngực mà gặp nạn. Bắt chước một bậc vĩ đại mà không có đức hạnh và trí tuệ tương xứng, thì chỉ chuốc lấy khổ đau.

Câu chuyện không dạy ta an phận, không dạy ta đừng mơ lớn. Nó dạy ta một điều khác: muốn làm việc lớn, trước hết phải biết mình đang ở đâu. Con chó rừng không sai vì nó muốn báo đáp sư tử. Nó sai vì nó tưởng rằng ăn thịt sư tử mang về thì mình cũng thành sư tử. Nó mượn oai của người khác, rồi tưởng đó là oai của mình.

Trong đời ta cũng vậy. Có người sống nhờ danh tiếng của cha mẹ, nhờ tiền bạc của chồng, nhờ vị trí của sếp, rồi tưởng mình giỏi. Đến khi phải tự đứng một mình, mới thấy mình chẳng có gì. Có người thấy người khác thành công, liền bắt chước y hệt, mà quên rằng mỗi người có một căn cơ, một con đường khác nhau.

Người khôn ngoan không phải là người không dám làm việc lớn. Người khôn ngoan là người biết lượng sức mình, biết e dè khi nói ra, và sống tròn bổn phận của mình. Bổn phận của chó rừng không phải là giết voi. Bổn phận của nó là sống đúng với sức mình, và biết ơn người đã nuôi mình.

Cho nên, trước khi bắt chước ai, hãy hỏi mình ba câu. Mình có đủ sức không. Mình có thật sự hiểu việc này không. Và nếu thất bại, mình có gánh nổi hậu quả không. Nếu chưa đủ sức, thì cứ học, cứ rèn, cứ đi từng bước. Đừng vội nhảy lên đầu voi khi mình chỉ là một con chó rừng. Sống tròn bổn phận đời ta, thì bao nhiêu cừu địch cũng là thắng thôi. Thắng ở đây không phải là thắng người khác. Thắng ở đây là thắng được cái tự cao trong chính mình.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 335
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 2 (VNC PHVN, 2021), Chuyện Tiền Thân (Jātaka), Chương IV Bốn Kệ, truyện số 335 Chuyện Chó Rừng (Jambuka-jātaka), trang 770–771
Bài liên quanÔng vua cứ kêu mãi một tiếng cỏĐến nhà người ta lúc chưa tới giờBốn bài kệ cứu một ông vua