🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Bốn bài kệ cứu một ông vua

Truyện Tiền Thân · 11 phút đọc

Làm cha mẹ, có khi nào ta thấy lòng mình lo lắng mà không nói ra được. Ta thấy con mình đang đi sai đường, nhưng nói thì con không nghe. Ta dặn thì con cho là rầy rà. Ta chỉ biết im lặng mà lo. Nhưng có những lời dặn, nếu nói đúng lúc, đúng chỗ, có thể cứu cả một đời người.

Chuyện xưa kể rằng, khi hoàng hậu xứ Kosala mang thai, bà thường xuyên thèm khát uống máu ở đầu gối của chồng là vua Bimbisāra. Các chiêm tinh gia nói: đứa bé trong bào thai sẽ giết ngài và chiếm lấy vương quốc của ngài. Vua nghe vậy, chỉ nói: nếu con trai có giết ta và chiếm vương quốc của ta thì đâu có tai hại gì. Rồi vua lấy gươm khoét đầu gối của ngài, cho máu chảy vào đĩa vàng, trao cho hoàng hậu uống.

Bà nghĩ: nếu đứa con trai do ta sanh ra sẽ giết cha nó thì làm sao ta yêu thương nó được. Thế là bà muốn trục thai ra. Vua can ngăn: họ nói con trai ta sẽ giết ta và chiếm vương quốc của ta. Nhưng ta đâu có thoát được tuổi già và cái chết. Hãy cho ta thấy mặt con ta. Khi đủ ngày đủ tháng, bà sanh ra một đứa con trai. Vì đứa bé đã là kẻ thù của cha nó từ khi chưa ra đời, nên nó được đặt tên là Ajatasattu.

Đứa bé lớn lên giữa cuộc sống vương giả. Một hôm, đức Phật cùng năm trăm Tỷ-kheo đến cung điện vua. Vua đãi thức ăn ngon, rồi ngồi nghe pháp. Bấy giờ, thái tử bé bỏng được mang đến cho vua. Vua đặt nó lên đùi, vuốt ve nó với tình thương yêu tự nhiên của một người cha. Thế là vua không còn nghe pháp nữa. Đức Phật thấy vua lơ đãng, liền bảo: tâu Đại vương, ngày xưa, khi các vị vua ngờ vực các con trai của mình, đã bắt giữ riêng chúng ở một nơi kín đáo, và ra lệnh rằng khi nào họ chết đi thì chúng mới được mang về và lên nối ngôi. Rồi Ngài kể một chuyện đời xưa.

Ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì Ba-la-nại, Bồ-tát là một giáo sư nổi tiếng ở Takkasilã. Con trai của vua lúc mười sáu tuổi đến học với ngài. Sau khi tinh thông ba tập Vệ-đà và đủ mọi ngành văn học nghệ thuật, chàng từ giã thầy ra về. Do đặc tài tiên tri, vị giáo sư nhìn chàng và nghĩ: người này sẽ gặp nguy hiểm vì đứa con trai. Bằng thân lực, ta sẽ giải thoát cho chàng thoát khỏi họa ấy.

Giáo sư sáng tác bốn bài kệ, trao cho hoàng tử và dặn: sau khi con lên ngôi vua, khi con trai của con lên mười sáu tuổi, trong bữa cơm, con hãy đọc bài kệ đầu tiên; bài thứ hai trong buổi đại yến tiệc; bài thứ ba lúc con đứng ở bậc thang trên cùng khi con lên mái điện; và đọc bài thứ tư ngay ở ngưỡng cửa lúc con vào vương phòng.

Thái tử nghe theo lời thầy. Sau một thời gian làm phó vương, khi vua cha mất, chàng lên nối ngôi. Con trai của vua khi lên mười sáu tuổi, nhân lúc vua đang dạo chơi trong vườn cây, nhận thấy cảnh cha mình cao sang, quyền lực, bèn tha thiết muốn giết vua để chiếm lấy vương quốc của ngài. Chàng tỏ ý ấy cùng các quan hầu cận. Họ bảo: thưa Điện hạ, đạt được quyền lực khi người ta đã già rồi thì có tốt lành gì. Bằng cách này hay cách nọ, ngài phải giết đức vua để chiếm lấy vương quốc cho riêng ngài.

Thái tử nói: ta sẽ giết vua bằng cách bỏ thuốc độc vào thức ăn của ngài. Rồi chàng lấy thuốc độc, ngồi ăn cơm tối với vua cha. Khi cơm được dọn ra bát, vua đọc bài kệ đầu: Giác quan nhạy, chuột kia tinh xảo, trong phân cơm, nhận thâu rõ ra, tránh ăn nhiều vỏ trấu kia, lựa cơm từng hạt để mà ăn thôi. Thái tử nghĩ: ta bị lộ tẩy rồi. Chàng không dám bỏ thuốc độc vào bát cơm. Chàng đứng dậy cúi mình chào vua và đi ra.

Sau đó, họ bàn nhau: trong buổi đại tiệc, thái tử hãy mang gươm, đứng lẫn giữa các quan, chờ vua rời khỏi cận vệ thì đâm một phát. Trong buổi tiệc, chàng mang gươm vào, tìm dịp thuận tiện. Bấy giờ, vua đọc bài kệ thứ hai: Chuyện bí mật ở trong rừng đó, chính ta đây hiểu rõ còn chi! Trong làng, mưu định thầm thì, bao nhiêu cũng đã rõ ghi tai này. Thái tử nghĩ: cha ta biết ta là kẻ địch của ngài rồi. Chàng liền bỏ chạy.

Bảy, tám ngày sau, bọn hầu cận lại xúi: cha ngài không biết ngài toan tính gì đâu. Hãy giết đức vua đi. Một hôm, thái tử cầm gươm đứng ở trên cùng các bậc cầu thang. Vua đứng trên đầu cầu thang, đọc bài kệ thứ ba: Con khỉ nọ ra tay một bận, làm những điều tán tận ác nguy, khi con bé bỏng biết chi, sức kia há đủ để bì được chăng? Thái tử quá sợ hãi, phóng chạy đi.

Nửa tháng sau, họ lại xúi: tất cả là do trí tưởng tượng của ngài khởi ra đấy. Hãy giết vua đi. Một hôm, thái tử cầm gươm vào vương phòng, chui nằm dưới giường, chờ vua đến mà giết. Vua dùng cơm tối xong, đuổi người hầu đi. Khi ngang ngưỡng cửa phòng, ngài đọc bài kệ thứ tư: Ngươi thận trọng trườn thân giống với, dê chột kia, đồng cải lạc bầy, ngươi đang ẩn nấp dưới đây, là ai, ta cũng biết ngay cả rồi!

Thái tử nghĩ: cha ta đã nhận ra ta rồi. Quá sợ hãi, chàng chui ra khỏi giường, ném gươm dưới chân vua và nói: xin phụ vương tha thứ cho con! Vua phán: ngươi tưởng rằng không ai biết ngươi toan tính gì ư? Sau khi quở trách thái tử, vua ra lệnh xích chàng lại, bỏ vào ngục. Về sau, vua băng hà, người ta đưa thái tử ra khỏi ngục và tôn lên làm vua.

Bốn bài kệ ấy, mỗi bài đọc đúng một lúc, đã cứu vua bốn lần. Không phải vì lời kệ có phép màu. Mà vì người thầy đã nhìn xa, đã dặn trước, và người học trò đã nhớ lời thầy, đọc đúng lúc. Lời dặn của bậc trí giống như ngọn đèn đặt sẵn trong nhà tối. Khi bóng tối đến, chỉ cần thắp lên là sáng.

Trong đời ta, lời dặn của cha mẹ, của thầy cô, cũng như vậy. Khi còn nhỏ, ta nghe mà không hiểu. Khi lớn lên, gặp chuyện, ta mới nhớ ra: à, thì ra cha đã dặn câu ấy, mẹ đã nói câu ấy. Nhiều người chỉ nhớ lời cha mẹ khi đã muộn. Nhưng nếu còn nhớ, còn kịp dừng lại, thì vẫn còn đường về.

Thái tử đã bốn lần toan giết cha, nhưng bốn lần đều dừng lại vì lời kệ. Cuối cùng, chàng xin tha thứ, chịu phạt, và sau này được lên ngôi một cách đàng hoàng. Cái ác không thắng được, vì trong lòng chàng vẫn còn lương tâm, và vì lời thầy vẫn còn vang bên tai.

Cho nên, đừng coi thường những lời dặn dò. Đừng cười khi cha mẹ cứ nhắc đi nhắc lại một câu. Có khi cả đời ta chỉ cần nhớ đúng một câu nói ấy, vào đúng lúc nguy hiểm nhất, là đủ để cứu mình. Và nếu ta là cha mẹ, là thầy cô, thì hãy dặn con bằng những lời ngắn, rõ, dễ nhớ. Dặn ít thôi, nhưng dặn đúng. Vì một ngày nào đó, chính những lời ấy sẽ đứng ra che chở cho con ta, như bốn bài kệ đã che chở cho ông vua xưa.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 338
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 2 (VNC PHVN, 2021), Chuyện Tiền Thân (Jātaka), Chương IV Bốn Kệ, truyện số 338 Chuyện Vỏ Trấu (Tusa-jātaka), trang 776–778
Bài liên quanCon quạ mất ngôi khi con công đếnBố thí đến khi trong nhà chẳng còn gìHoàng hậu, gã què và chiếc hoa tai đầu sư tử