🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Con quạ mất ngôi khi con công đến

Truyện Tiền Thân · 9 phút đọc

Có những người được tung hô, không phải vì họ giỏi thật, mà vì chưa có ai giỏi hơn xuất hiện. Ở một nơi không có chim, một con quạ cũng được coi là vua của các loài chim. Nhưng khi con công đến, mọi người mới thấy: à, thì ra bấy lâu nay ta đã lầm.

Trong đời thường, chuyện này xảy ra hoài. Một người làm ăn khấm khá trong một làng nhỏ, được cả làng nể phục. Nhưng khi ra thành phố lớn, gặp người giỏi thật, mới thấy mình chẳng là gì. Một người hát hay trong xóm, được khen là ca sĩ. Nhưng khi nghe ca sĩ thật hát, mới biết mình còn xa lắm. Không phải vì người ta tệ đi. Mà vì trước đây chưa có thước đo thật.

Chuyện xưa kể rằng, có một số ngoại đạo sư vốn nhận được lợi dưỡng và cung tôn. Nhưng đến khi đức Phật ra đời, họ không còn được như thế nữa. Họ trở nên giống như những con đom đóm giữa lúc bình minh. Các Tỷ-kheo bàn luận về số phận của họ trong pháp đường. Đức Phật dạy: này các Tỷ-kheo, không phải chỉ bây giờ mà xưa kia cũng thế. Trước khi những người có đức hạnh xuất hiện, những kẻ vô hạnh đạt được lợi dưỡng và cung tôn cao nhất. Nhưng đến khi những người có đức hạnh xuất hiện thì những kẻ vô hạnh mất lợi dưỡng và cung tôn. Rồi Ngài kể một chuyện ngày xưa.

Ngày xưa, khi vua Brahmadatta đang trị vì Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra là một con công, sống trong một khu rừng nọ. Bấy giờ, có một số thương gia đến Bãveru, mang theo trên tàu một con quạ lạ. Vào thời ấy, không có chim chóc nào ở Bãveru cả. Những người sinh trưởng ở xứ Bãveru thỉnh thoảng đến, thấy con chim này đậu trên chóp cột buồm. Họ bảo: hãy để ý đến màu da của con chim này. Hãy nhìn cái mồm ở cuối cổ họng nó, đôi mắt giống như hai viên ngọc của nó. Họ ca ngợi con quạ như thế, rồi nói với các thương gia: hãy cho chúng tôi con chim này đi! Chúng tôi cần nó, các ông có thể kiếm được một con khác trong xứ các ông.

Các thương gia bảo: thế thì hãy theo giá cả mà lấy nó đi. Họ bảo: hãy bán nó cho chúng tôi với giá một đồng nhé. Các thương gia trả lời: chúng tôi không bán nó với giá ấy đâu. Rồi cứ tăng dần giá tiền, những người kia bảo: hãy bán cho chúng tôi với giá một trăm đồng. Các thương gia nói: con chim này rất lợi ích cho chúng tôi, nhưng thôi, hãy tạo tình bằng hữu giữa chúng ta vậy. Và họ bán nó với giá một trăm đồng tiền.

Những người dân địa phương nhận lấy con quạ, bỏ nó vào trong một cái lồng vàng, cho nó ăn đủ thứ cá, thịt, trái cây rừng. Ở một nơi không có chim, một con quạ có mười đặc tính xấu lại được lợi dưỡng và trọng vọng cao nhất.

Lần kế, những thương gia kia lại đến vương quốc Bãveru. Họ mang theo một con công chúa mà họ dạy nó kêu lên khi họ búng ngón tay, và nhảy múa khi họ vỗ tay. Khi đám đông tụ tập lại, con công đứng ở phần trước chiếc tàu, vỗ cánh kêu lên thật êm ái và nhảy múa. Mọi người trông thấy nó rất thích thú, họ bảo: con vương điểu này thật đẹp và được khéo dạy quá. Hãy cho chúng tôi đi!

Các thương gia nói: lần đầu, chúng tôi mang đến một con quạ, các ông đã lấy nó đi. Lần này, chúng tôi mang đến con công chúa này, các ông cũng đòi lấy nữa. Thiệt là không thể đến mà nêu tên bất cứ con chim nào tại xứ của các ông nữa. Họ nói: thưa các ông, hãy vui lòng cho chúng tôi con chim này, và hãy kiếm một con khác trong xứ của các ông. Sau khi tăng mãi giá lên, cuối cùng họ mua được con công chúa với giá một ngàn đồng. Họ bỏ nó vào trong một cái lồng được trang hoàng bằng bảy viên ngọc, cho nó ăn cá, thịt và trái cây rừng, cũng như mật, bắp chiên, nước đường.

Con công chúa đã tiếp nhận được lợi dưỡng và trọng vọng cao nhất. Từ khi con công đến, con quạ không còn được lợi dưỡng và trọng vọng nữa. Chẳng còn ai muốn nhìn tới nó nữa. Quạ không còn được đồ ăn loại cứng và loại mềm nữa, liền kêu quạ, quạ, rồi bay đi, đậu trên một đống phân.

Đức Phật đọc các bài kệ: Trước khi công có chỏm, xuất hiện ở nơi đây, quạ được thịt, trái cây, làm quà cúng dâng đến. Giọng ngọt ngào trìu mến, công đến Bãveru, quạ liền bị khước từ, lợi dưỡng và danh vọng. Người ta rất kính trọng, nhiều đạo sĩ tu hành, đến khi Phật khai minh, ánh hào quang chân lý. Khi với giọng từ ái, đức Phật thuyết pháp ra, ngoại đạo bị người ta tước đi mọi danh lợi.

Câu chuyện này không phải để chê con quạ. Con quạ không có lỗi. Nó chỉ là một con quạ. Lỗi là ở người dân Bãveru, vì chưa từng thấy chim thật, nên tưởng quạ là chim quý. Khi cái đẹp thật xuất hiện, cái đẹp giả tự nhiên lộ ra. Khi ánh sáng thật đến, đom đóm tự nhiên mờ đi.

Trong đời ta, cũng có những thứ danh vọng vay mượn như vậy. Có người nổi tiếng vì chưa ai giỏi hơn xuất hiện. Có người được khen vì người khen chưa thấy cái hay thật. Nhưng danh vọng vay mượn thì mong manh. Chỉ cần một người thật sự có đức hạnh, có trí tuệ xuất hiện, là mọi thứ giả dối sẽ rơi xuống.

Cho nên, đừng buồn khi mình bị lãng quên vì có người giỏi hơn đến. Cũng đừng vui khi mình được tung hô ở một nơi chưa ai giỏi. Hãy tự hỏi: mình có thật sự tốt không, hay chỉ vì chưa có ai để so sánh. Người khôn ngoan không tranh giành lợi dưỡng với người khác. Người khôn ngoan lo tu dưỡng chính mình, để khi ánh sáng đến, mình không phải là đom đóm, mà là một ngọn đèn thật.

Và nếu ta là người dân Bãveru, thì hãy học cách nhận ra cái đẹp thật. Đừng vội tung hô thứ đầu tiên mình thấy. Hãy đợi, hãy nhìn kỹ, hãy so sánh. Vì chỉ khi gặp được con công thật, ta mới biết bấy lâu nay mình đã thờ một con quạ.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 339
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 2 (VNC PHVN, 2021), Chuyện Tiền Thân (Jātaka), Chương IV Bốn Kệ, truyện số 339 Chuyện Xứ Bāveru (Bāveru-jātaka), trang 779–780
Bài liên quanBố thí đến khi trong nhà chẳng còn gìHoàng hậu, gã què và chiếc hoa tai đầu sư tửTrái tim treo trên cây sung