Phần trước, ta nói về từ bi trong nhà: một câu nói nhẹ khi con làm đổ bát canh, một hơi thở trước khi đáp lời người thân. Nhà yên rồi, bước chân ra đường, ta lại gặp một bài học khác.
Sáng hôm ấy tôi đi làm, đường đông. Một bà cụ bán vé số đứng bên lề, tay cầm xấp vé, mắt nhìn từng người đi qua. Không ai dừng lại. Ai cũng vội. Tôi cũng vội. Nhưng rồi tôi thấy một cậu shipper dừng xe lại, mua hai tờ vé số, còn dúi thêm cho bà một chai nước. Bà cụ cười, cảm ơn rối rít. Cậu shipper đi rồi, bà vẫn đứng nhìn theo.
Tôi tự hỏi: cậu shipper ấy giàu hơn tôi sao? Chắc không. Cậu ấy cũng đang chạy từng đơn để kiếm sống. Nhưng cậu ấy dừng lại được, còn tôi thì không. Khác nhau ở đâu? Có lẽ khác ở chỗ cậu ấy thấy bà cụ là một con người đang cần giúp, còn tôi chỉ thấy bà cụ là một phần của khung cảnh đường phố.
Người lạ ngoài đường là vậy. Họ đi ngang đời ta rất nhanh. Một cái nhìn, một câu nói, rồi thôi. Nhưng chính trong những lần chạm mặt chớp nhoáng ấy, lòng từ bi có chỗ để hiện ra, hoặc không.
Trong kinh Trường Bộ, bài kinh dạy về cách đối xử với bạn bè, Đức Phật nói đến bốn cách giữ người bên mình: bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự. Nghĩa là: cho đi, nói lời lành, làm điều có ích cho người, và cùng sống, cùng làm với người. Bốn cách ấy nghe như chuyện lớn. Nhưng thật ra, nó nằm trong những việc nhỏ ngoài đường: cho người lạ một chỗ ngồi trên xe buýt, nói một câu cảm ơn với người giữ xe, giúp một người ngã xe đứng dậy, cùng nhau xếp hàng mà không chen lấn.
Bố thí ngoài đường không nhất thiết phải là tiền. Có người đi ngang người ăn xin, trong túi có tiền lẻ mà không cho, vì nghĩ: cho rồi họ có dùng đúng không? Nghĩ vậy cũng có lý. Nhưng bố thí không chỉ là tiền. Một cái nhìn không khinh rẻ cũng là bố thí. Một nụ cười cũng là bố thí. Một câu hỏi thăm người lao động ngoài nắng cũng là bố thí.
Có lần tôi thấy một bác xe ôm nằm ngủ gục trên xe giữa trưa nắng. Tôi mua một chai nước mát, đặt nhẹ bên cạnh bác, rồi đi. Bác không biết ai cho. Tôi cũng không cần bác biết. Giúp người lạ mà không cần người ta nhớ ơn, lòng mình nhẹ lắm. Giúp mà chờ người ta cảm ơn, giúp mà kể cho người khác nghe, thì cái giúp ấy nặng nề.
Sách dạy rằng: gặp người đau khổ, nên đặt mình vào hoàn cảnh của họ để cùng thông cảm nỗi khổ của họ. Giúp của ít mà thông cảm nỗi khổ của họ, còn hơn giúp nhiều mà lạnh lạt vô tình. Câu này tôi nhớ mãi. Vì ngoài đường, ta hay giúp theo kiểu cho xong. Cho tiền rồi đi, không nhìn mặt người ta. Giúp như vậy, người nhận cũng tủi. Thà dừng lại một chút, nhìn người ta, nói một câu ấm, rồi hãy đi.
Từ bi với người lạ còn là không làm khổ họ. Kẹt xe, ta bấm còi inh ỏi, có làm đường thông hơn không? Không. Chỉ làm người xung quanh thêm bực. Chen lấn khi xếp hàng, ta đến lượt sớm hơn được một phút, nhưng người sau phải chờ thêm, và lòng họ khó chịu. Một phút của ta, đổi bằng sự khó chịu của nhiều người. Có đáng không?
Tôi tập một thói quen nhỏ: ra đường, gặp ai cũng coi như người quen của mình. Người bán hàng rong là mẹ của ai đó. Người giữ xe là cha của ai đó. Người quét rác là người đang làm sạch con đường mình đi mỗi ngày. Nghĩ vậy, tự nhiên mình nhẹ nhàng hơn. Mình chào họ một câu. Mình cảm ơn họ một câu. Họ vui, mình cũng vui.
Có người hỏi: thương người lạ để làm gì, họ có nhớ mình đâu? Đúng là họ không nhớ. Nhưng mình nhớ. Mình nhớ rằng hôm nay mình đã sống tử tế một lần. Và cái nhớ ấy làm lòng mình yên. Từ bi không phải để người khác khen. Từ bi là để lòng mình không chai đi giữa dòng người vội vã.
Phần sau, ta sẽ nói về người khó thương nhất: người làm mình giận. Người lạ thì dễ thương. Người thân thì thương vì gần gũi. Nhưng người làm mình giận, thương họ bằng cách nào? Đó mới là chỗ khó thật sự.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư