🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Nghe nhầm một chữ mà xuất gia: lời lành đừng để mất

Truyện Tiền Thân · 10 phút đọc

Có những câu nói tốt đến với mình chỉ một lần trong đời, thoáng qua như gió. Nghe được thì giữ lấy, bỏ qua thì mất luôn, không bao giờ trở lại. Người khôn là người biết nhận ra tiếng tốt khi nó vừa khởi lên, và giữ chặt lấy nó, dù cả thiên hạ có cười mình.

Chuyện xưa kể về một người điền chủ ở Xá-vệ. Người ấy có lòng tin, tinh tấn, quy y Ba ngôi báu và giữ gìn Năm giới. Một hôm, người ấy đem theo nhiều phẩm vật như bơ chín, hoa, hương, và vải đi đến tinh xá để nghe Đức Phật thuyết pháp. Trong khi người ấy đi, bà mẹ vợ đem theo các món ăn loại cứng loại mềm đến thăm con gái bà. Bà già ấy có hơi điếc.

Sau khi ăn với con gái, bà muốn xua đuổi sự buồn ngủ, bèn hỏi con gái, này con, con sống với chồng có hoan hỷ hòa hợp không? Con gái thưa, thưa mẹ sao mẹ hỏi vậy? Thật khó tìm được một người như anh ấy. Dù nhiều người xuất gia có giới đức và có đạo hạnh cũng khó sánh với con rể của mẹ.

Bà già nghe con gái nói, không phân biệt được rõ ràng, chỉ nắm lấy chữ xuất gia và la to, sao con? Chồng con trở thành người xuất gia rồi ư? Mọi người sống trong nhà nghe bà ta nói, bèn la lớn, nghe nói người điền chủ của chúng ta đã xuất gia rồi. Nghe tiếng la, quần chúng tụ họp ở cửa và hỏi, sao, sự việc gì xảy ra vậy? Và họ được trả lời, nghe nói người chủ của nhà này đã xuất gia rồi.

Người điền chủ nghe Đức Phật thuyết pháp xong, đi ra khỏi tinh xá và vào thành. Khi đi giữa đường, một người thấy ông liền hỏi, thưa ông chủ, nghe nói ông xuất gia rồi phải không? Ở nhà ông, vợ con và những người phục vụ đang khóc đó.

Người điền chủ ấy suy nghĩ, ta không xuất gia mà người này nói ta xuất gia. Một tiếng nói tốt về ta đã khởi lên, không nên để cho mất đi. Vậy hôm nay, ta phải xuất gia. Người điền chủ quay trở lại, đi đến Đức Phật, và Ngài hỏi, này cư sĩ, nghe Như Lai thuyết giảng xong, Ta thấy ông đã đi về, sao nay ông còn trở lại?

Người điền chủ kể câu chuyện và thưa, bạch Thế Tôn, một tiếng nói tốt khởi lên không nên để biến mất. Do vậy con muốn xuất gia, và con đã trở lại. Thế Tôn cho người ấy được xuất gia, thọ đại giới, và chơn chánh hành trì, không bao lâu vị ấy chứng quả A-la-hán.

Câu chuyện này được chúng Tỷ-kheo biết. Một hôm, các Tỷ-kheo đang ngồi họp ở Chánh pháp đường và nói về câu chuyện sau đây, này các Hiền giả, người điền chủ với tên này, được nghe một lời nói tốt khởi lên. Không muốn cho nó biến mất, vị ấy đã xuất gia và chứng quả A-la-hán.

Đức Phật đến và hỏi, này các Tỷ-kheo, câu chuyện gì đang được các ông ngồi họp và bàn luận? Khi nghe thuật câu chuyện trên, Đức Phật nói, này các Tỷ-kheo, các bậc hiền trí thuở xưa, vì không muốn một lời nói tốt đã khởi lên bị bỏ phí, nên đã xuất gia. Rồi Đức Phật kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì nước Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra trong một gia đình triệu phú. Khi đến tuổi trưởng thành, cha chết, Bồ-tát được đặt vào địa vị người triệu phú. Một hôm, Bồ-tát đi đến nhà vị ấy để thăm người con gái. Bà ta có hơi điếc. Câu chuyện xảy ra giống như câu chuyện hiện tại. Khi Bồ-tát hầu vua xong, đang đi về nhà, một người thấy Bồ-tát và hỏi, nghe nói ông đã xuất gia rồi. Tại nhà ông mọi người đang than khóc lớn.

Bồ-tát suy nghĩ, một tiếng tốt khởi lên không nên để cho mất đi. Vì thế, Bồ-tát đã trở lại và đi đến cung vua. Vua hỏi, này nhà triệu phú, ông đã đi rồi sao còn trở lại? Bồ-tát thưa, thưa Đại vương, tôi chưa xuất gia, nhưng dân chúng lại đồn tôi đã xuất gia khóc than. Một tiếng tốt đã khởi lên không nên để cho biến mất. Vì thế tôi sẽ xuất gia. Mong Đại vương cho phép tôi xuất gia.

Để nói lên ý nghĩa này, Bồ-tát đọc những bài kệ rằng, thưa Nhân chủ, ở đời, được danh xưng Thiện pháp, người có trí không nên để thối thất tổn giảm, hãy vì sự xấu hổ, chấp nhận gánh nặng ấy. Thưa Nhân chủ, tên này nay được tặng cho tôi, ở đời, chính tại đây, tôi được tên Thiện pháp, thấy vậy, tôi xuất gia, tôi không ham dục lạc.

Bồ-tát nói vậy xong, liền được phép vua cho xuất gia. Sau đó, ngài đi đến khu vực Tuyết Sơn xuất gia làm vị ẩn sĩ, đạt được các Thắng trí và các Thiền chứng, rồi khi mất, ngài được sanh lên Phạm thiên giới.

Đức Phật kể pháp thoại xong, liền nhận diện Tiền thân. Lúc bấy giờ, vua là Ànanda và vị triệu phú ở Ba-la-nại là chính Đức Phật.

Câu chuyện này bắt đầu bằng một sự nghe nhầm rất buồn cười. Bà mẹ vợ điếc, nghe con gái khen chồng mà chỉ nghe lọt có hai chữ xuất gia, rồi la toáng lên cả nhà. Cả xóm cũng tin theo, đồn ầm lên rằng ông chủ đã xuất gia. Chuyện nhầm lẫn như vậy trong đời thường xảy ra hoài. Nghe nửa câu, hiểu sai ý, rồi đồn đi đồn lại, cuối cùng thành chuyện lớn.

Nhưng điều đáng nhớ không phải là sự nghe nhầm, mà là cách người điền chủ đón nhận nó. Ông không về nhà cãi lại rằng tôi đâu có xuất gia, các người đừng đồn bậy. Ông cũng không tức giận bà mẹ vợ điếc. Ông dừng lại, suy nghĩ một chút, rồi thấy rằng lời đồn ấy tuy sai sự thật, nhưng nó là một tiếng tốt. Người ta đồn ông xuất gia, tức là người ta nghĩ ông là người có thể xuất gia, có đạo hạnh, có giới đức. Một tiếng tốt như vậy, sao lại để nó mất đi.

Thế là ông biến lời đồn thành sự thật. Ông quay lại xin Phật xuất gia thật, tu hành chân chánh, và không bao lâu chứng quả A-la-hán. Cái tin đồn sai bỗng thành cái nhân lành lớn nhất đời ông, chỉ vì ông biết giữ lấy tiếng tốt khi nó vừa khởi lên.

Trong đời mình, ai cũng từng được người ta nói một lời tốt, dù chỉ là vô tình. Có người khen mình hiền, khen mình tốt bụng, khen mình có thể làm được việc lớn. Nhiều khi mình nghe xong cười xòa rồi bỏ qua, cho rằng người ta nói quá, mình đâu có được như vậy. Nhưng biết đâu đó chính là hạt giống tốt đang chờ mình tưới nước. Người có trí là người nghe được một tiếng tốt thì giữ lấy, sống cho xứng với tiếng ấy, để một ngày tiếng ấy thành sự thật.

Đừng đợi đến lúc hoàn hảo mới làm việc thiện. Đừng đợi đến lúc đủ duyên mới sống tốt. Có khi chỉ cần một câu nói vô tình của người khác cũng đủ làm duyên lành. Giữ lấy nó, như người điền chủ đã giữ lấy tiếng xuất gia của mình, rồi đi trọn con đường ấy.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 171
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), truyện 171. Chuyện thiện pháp (Tiền thân Kalyàna-dhamma), tr. 109–111
Bài liên quanCho cái khó cho: không có bố thí nào là nhỏĐi trên mặt nước: niệm Phật giữ người qua biểnNhặt con chuột chết, dựng nên cơ nghiệp