🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Đàn diều hâu trả ơn: mắt thấy xa trăm dặm, vẫn sa bẫy gần

Truyện Tiền Thân · 10 phút đọc

Có những người mắt rất tinh, nhìn xa trông rộng, tính toán đâu ra đấy, vậy mà đến lúc gặp họa thì lại không thấy gì. Có những người khôn ngoan cả đời, chỉ sơ sẩy một lần là mất tất cả. Người xưa nói: khôn ba năm, dại một giờ. Câu chuyện sau đây kể về một con diều hâu mắt thấy xác chết cách xa trăm do-tuần, vậy mà vẫn sa vào bẫy sập ngay trước mặt.

Ngày xưa, có một vị Tỷ-kheo nuôi dưỡng mẹ của mình. Các Tỷ-kheo khác thấy vậy, có người chê trách. Đức Phật nghe được, liền hỏi vị ấy: Này Tỷ-kheo, có phải ông nuôi dưỡng một nữ gia chủ? Vị ấy đáp: Thưa vâng, bạch Thế Tôn. Đức Phật hỏi tiếp: Họ có liên hệ gì với ông? Vị ấy đáp: Bạch Thế Tôn, đó là mẹ con. Đức Phật nói: Lành thay, lành thay! Chớ tức giận Tỷ-kheo này. Các bậc Hiền trí thuở xưa đã hầu hạ, giúp đỡ ngay cả những người không phải bà con của mình, chỉ vì muốn làm công đức. Còn người này giúp đỡ mẹ cha mình. Nói vậy xong, đức Phật kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì Ba-la-nại, Bồ-tát sanh làm con diều hâu ở núi Linh Thứu, nuôi dưỡng mẹ và cha. Một hôm, có cơn gió thổi mạnh và mưa lớn. Các con diều hâu không thể chịu đựng gió và mưa, liền bay đến Ba-la-nại. Khi đến gần bức tường thành, chúng liền đậu trên bức tường thành, run lên vì lạnh.

Lúc bấy giờ, vị triệu phú xứ Ba-la-nại từ trong thành đi ra, đi đến sông tắm, thấy các con diều hâu khốn khổ này liền dụ chúng lại một chỗ không có mưa, cho đốt lửa, sai người đi đến bãi tha ma của bò, đem thịt bò về cho chúng ăn và đặt người bảo vệ chúng. Khi mưa gió chấm dứt, thân thể các con diều hâu lành mạnh, chúng liền bay về núi.

Tại đấy, chúng hội họp lại và bàn tính: Chúng ta được người triệu phú xứ Ba-la-nại giúp đỡ. Chúng ta phải trả ơn người đã giúp đỡ chúng ta. Do vậy bắt đầu từ nay, nếu có ai lượm được tấm vải hay đồ trang sức gì, hãy bay đến Ba-la-nại và thả rơi trong sân nhà triệu phú! Từ đó trở đi, nếu các con diều hâu thấy người ta phơi vải hay đồ trang sức giữa nắng, chúng liền chờ đợi một phút lơ đãng, rồi nhanh như cắt chụp lấy đồ vật như chụp miếng thịt và bay đến thả rơi trong sân nhà người triệu phú xứ Ba-la-nại. Khi người triệu phú biết được là đồ vật do các con diều hâu mang lại, ông cất giữ chúng tại một chỗ.

Mọi người trình vua là các con diều hâu đang đánh cắp đồ vật trong thành phố. Vua ra lệnh: Hãy bắt cho được một con diều hâu, ta bảo chúng mang trả lại tất cả! Vì vậy khắp nơi, dân chúng đặt bẫy sập và lưới, rồi con diều hâu nuôi dưỡng mẹ bị mắc vào bẫy. Bắt được con diều hâu, dân chúng đưa nó đến trình vua. Người triệu phú xứ Ba-la-nại đang đi đến hầu vua, thấy các người ấy bắt được con diều hâu, liền đi theo họ vì sợ họ làm nó bị thương.

Vua hỏi con diều hâu: Có phải các ngươi ăn cắp, mang đi vải và đồ vật khác trong thành phố? Diều hâu đáp: Thưa vâng, tâu Đại vương. Vua hỏi: Các ngươi cho ai những vật ấy? Diều hâu đáp: Chúng tôi cho vị triệu phú Ba-la-nại. Vua hỏi: Vì nguyên nhân gì? Diều hâu đáp: Vì vị ấy cho chúng tôi mạng sống. Chúng tôi phải trả ơn người đã làm ơn cho mình nên chúng tôi đem cho vị ấy.

Rồi vua nói: Này diều hâu, nghe nói đứng xa một trăm do-tuần, các con diều hâu có thể thấy xác chết, vậy sao ngươi không thấy bẫy sập được bày ra? Nói xong, vua đọc bài kệ đầu: Diều hâu thấy xác chết, cách xa trăm do-tuần, sao ngươi lại không biết, va chạm lưới và bẫy? Con diều hâu nghe hỏi vậy, liền thốt lên bài kệ thứ hai: Chúng sanh gặp tai họa, mạng sống gần tiêu vong, khi ấy không thể biết, nên va chạm lưới bẫy.

Nghe con diều hâu đáp lại, vua hỏi vị triệu phú: Có thật chăng, này nhà đại triệu phú, các con diều hâu mang thả vào nhà ông các thứ vải và đồ vật? Vị triệu phú đáp: Thưa Đại vương, sự thật là vậy. Vua hỏi: Những đồ vật ấy nay ở đâu? Vị triệu phú đáp: Thưa Đại vương, tất cả đã được tôi góp lại một chỗ. Những ai là chủ của chúng, tôi sẽ trả lại nhưng xin ngài hãy thả con diều hâu này! Sau khi can thiệp để thả con diều hâu, nhà đại triệu phú trả lại tất cả đồ vật cho chủ của chúng.

Sau khi kể pháp thoại này, đức Phật thuyết giảng các sự thật. Sau bài giảng, vị Tỷ-kheo nuôi dưỡng mẹ đã đắc quả Dự lưu. Đức Phật nhận diện tiền thân: lúc bấy giờ, vua là Ananda, nhà triệu phú là Sariputta, còn con diều hâu nuôi dưỡng mẹ chính là Ngài.

Câu chuyện này có hai bài học, một về ơn nghĩa, một về tai họa. Về ơn nghĩa, đàn diều hâu được cứu một lần trong cơn mưa gió, chúng nhớ cả đời. Chúng không trả ơn bằng lời nói, mà bằng việc làm. Thấy vải, thấy đồ trang sức, chúng mang về thả vào sân nhà ân nhân. Cách trả ơn ấy có phần vụng về, thậm chí gây rắc rối cho cả thành phố, nhưng tấm lòng thì thật. Người triệu phú cũng thật: ông không tham đồ vật, ông cất giữ cẩn thận để trả lại cho chủ, và ông còn đi theo để bảo vệ con diều hâu khỏi bị thương. Ân nhân và người biết ơn, gặp nhau, thành một câu chuyện đẹp.

Về tai họa, bài kệ của con diều hâu nói trúng một điều rất thật: chúng sanh gặp tai họa, mạng sống gần tiêu vong, khi ấy không thể biết, nên va chạm lưới bẫy. Mắt diều hâu thấy xa trăm dặm, nhưng khi tai họa đến gần, mắt ấy như mù. Không phải vì mắt kém, mà vì tâm đã loạn. Khi người ta đang lo sợ, đang tham lam, đang vội vàng, thì dù có khôn ngoan đến đâu, người ta cũng không thấy cái bẫy ngay trước mặt mình.

Trong đời, có những cái bẫy rất gần mà ta không thấy. Một hợp đồng ngon ăn quá, một món lợi dễ dàng quá, một lời mời gọi ngọt ngào quá, đều có thể là bẫy. Lúc bình tĩnh, ta thấy ngay. Lúc đang ham muốn, ta không thấy gì cả. Cho nên, người xưa dạy: khi tâm loạn, đừng quyết định việc lớn. Hãy dừng lại, thở một hơi, đợi tâm lắng xuống rồi hãy nhìn. Cái bẫy chỉ giấu được người đang vội. Người chậm lại một chút, thường sẽ thấy nó.

Và bài học về hiếu dưỡng cũng đáng nhớ. Đức Phật không chỉ khen vị Tỷ-kheo nuôi mẹ, Ngài còn kể chuyện con diều hâu nuôi cha mẹ để làm gương. Loài chim còn biết nuôi cha mẹ, huống chi con người. Nuôi cha mẹ không phải là chuyện gì lớn lao, mà là bổn phận tự nhiên. Ai làm tròn bổn phận ấy, người ấy đã có phước lớn. Ai quên bổn phận ấy, dù có tu hành, dù có giỏi giang, cũng vẫn thiếu một điều quan trọng nhất. Như con diều hâu nuôi cha mẹ, như vị Tỷ-kheo nuôi mẹ mình, hiếu thảo là gốc của mọi công đức.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 164
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Chuyện Tiền Thân (Jātaka), Tập 2 (VNC PHVN, 2021) — Chuyện 164: Chuyện Chim Diều Hâu (Tiền thân Gijjhajataka), Chương II (151–250), tr. 390–391
Bài liên quanChim cút thắng diều hâu nhờ đứng đúng đất nhà mìnhBảy năm tu từ tâm: ở cõi Phạm thiên bảy kiếpMột con chuột chết và cơ nghiệp lớn: bậc trí làm giàu từ vốn nhỏ