🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Vua ganh ghét voi trắng: càng muốn hại, càng mất tất cả

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Có một thứ cảm giác rất khó chịu: thấy người khác được khen mà mình thì không. Trong công ty, có người làm tốt, được sếp khen trước mặt mọi người. Có người ngồi nghe, mặt cứ nóng dần lên. Không phải vì mình bị chê, mà vì người kia được khen. Cái nóng ấy, nếu không biết, nó sẽ lớn dần thành ganh ghét.

Ngày xưa, có một vị vua cũng khổ vì cái nóng ấy. Chuyện xảy ra ở thành Vương Xá, nước Ma-kiệt-đà. Vua có một con voi trắng tuyệt đẹp, đầy đủ tướng tốt. Vua phong nó làm vương tượng, tức là con voi của vua, đi đâu vua cũng cưỡi nó.

Một hôm, cả thành mở hội lớn. Thành phố trang hoàng như cõi trời. Vua cưỡi vương tượng đi diễu hành khắp thành. Dân chúng đứng hai bên đường, trầm trồ: Ôi, dung sắc! Ôi, dáng đi! Một con voi toàn trắng như vậy, xứng đáng thuộc về vua Chuyển Luân! Người ta khen voi không ngớt lời.

Vua nghe những lời khen ấy, không vui mà lại khởi tâm ganh ghét. Trong đầu vua chỉ có một ý nghĩ: hôm nay, ta sẽ quăng nó xuống vực thẳm của núi và chấm dứt mạng sống của nó. Vua gọi người nài voi đến và hỏi: Con voi này, ngươi huấn luyện nó ra sao? Người nài đáp: Thưa Đại vương, nó được khéo huấn luyện. Vua nói: Nó huấn luyện dở lắm.

Người nài vẫn đáp: Nó được khéo huấn luyện. Vua liền bảo: Nếu khéo huấn luyện, ngươi có thể cho nó leo lên đỉnh núi Vepulla không? Người nài đáp: Thưa được. Vua ra lệnh đi lên. Vua tự mình xuống voi, bảo người nài ngồi lên lưng voi, leo lên đỉnh núi. Rồi vua cùng các đại thần trèo lên theo, bảo con voi đứng bên bờ vực thẳm.

Vua nói: Ngươi bảo nó khéo huấn luyện, vậy hãy bảo nó đứng ba chân! Người nài nói với voi, voi giơ một chân lên, đứng ba chân. Vua lại bảo: Hãy đứng hai chân trước! Voi giơ hai chân sau lên. Vua lại bảo: Hãy đứng bằng chân sau! Voi giơ hai chân trước lên. Vua lại bảo: Hãy đứng một chân! Voi giơ cả ba chân lên, chỉ đứng bằng một chân, bên bờ vực thẳm.

Biết rằng con voi không thể nào ngã xuống, vua nói: Nếu được, hãy bảo nó đứng giữa hư không! Người nài suy nghĩ: Khắp cõi này, không có con voi nào được huấn luyện khéo như con voi này. Chắc chắn ông vua muốn cho con voi rơi xuống vực thẳm để giết nó. Ông ta ghé tai con voi nói thầm: Này bạn thân, vua muốn bạn rơi xuống vực và giết bạn. Nó không xứng đáng với bạn. Nếu bạn có sức mạnh bay lên hư không và cho tôi ngồi trên lưng, hãy bay về Ba-la-nại!

Con voi đầy thần lực, ngay lúc ấy đứng lên trên hư không. Người nài nói với vua: Thưa Đại vương, con voi này đầy đủ thần lực, không xứng đáng với một người ngu si như Đại vương. Nó chỉ xứng đáng với một vị vua đầy công đức và hiền trí. Nếu những người ít công đức như Đại vương làm chủ con voi như thế này, họ sẽ không biết được đức tánh của nó. Vì vậy, họ sẽ mất con voi ấy và hủy diệt mọi danh vọng còn lại.

Nói xong, người nài đọc lên bài kệ: Kẻ ngu được danh xưng, tự mình gây nguy hiểm, đem hại đến cho mình, đem hại cho người khác. Rồi người nài và voi bay lên hư không về Ba-la-nại, đứng trên sân chầu của cung vua. Vua Ba-la-nại vui mừng, phong voi làm vương tượng, chia toàn quốc thành ba phần: một phần cho voi, một phần cho người nài, một phần vua giữ lại. Từ đó, vua trở thành vị đại đế, chuyên làm các công đức.

Đức Phật kể xong, nhận diện tiền thân: vua nước Ma-kiệt-đà chính là Devadatta, vua xứ Ba-la-nại là Sariputta, người nài voi là Ananda, và con voi trắng chính là Ngài. Câu chuyện này, đức Phật kể khi các Tỷ-kheo bàn về sự ganh ghét của Devadatta đối với Ngài. Devadatta nghe người ta tán thán đức Phật đầy đủ giới, định, tuệ thì không hoan hỷ mà khởi lòng ganh ghét, y như vị vua kia nghe người ta khen con voi.

Ngẫm lại, ganh ghét là một thứ lửa rất lạ. Nó đốt người khác thì chưa chắc, nhưng đốt mình thì chắc chắn. Vua kia có cả vương quốc, có voi quý, có người nài giỏi. Chỉ vì không chịu nổi một lời khen dành cho con voi, vua mất voi, mất người nài giỏi, mất cả danh vọng. Cái mất lớn nhất không phải là con voi. Cái mất lớn nhất là vua đã để cho lòng ganh ghét dắt mình đi đến chỗ muốn giết một sinh mạng vô tội.

Trong đời thường cũng vậy. Thấy người khác giỏi, mình có hai cách. Một là ganh ghét, tìm cách hạ người ta xuống. Hai là học hỏi, tìm cách nâng mình lên. Cách thứ nhất, dù có thắng, mình cũng thua, vì lòng mình đã nhỏ lại. Cách thứ hai, dù có chậm, mình cũng thắng, vì lòng mình đã lớn ra.

Người nài voi trong chuyện là một người đáng học. Ông không nịnh vua, cũng không chống vua. Ông nói thẳng sự thật, rồi ông đi. Ông biết con voi quý xứng đáng với người biết quý nó. Còn vị vua Ba-la-nại biết trân trọng, biết chia sẻ, thì được cả voi, cả người tài, cả thiên hạ. Cùng một con voi, vào tay người ganh ghét thì thành cớ để giết hại, vào tay người biết quý thì thành duyên lành.

Cho nên, khi thấy người khác được khen, hãy tập vui theo. Vui theo không mất gì cả. Ganh ghét mới mất nhiều. Mất bình an, mất bạn bè, có khi mất cả những điều tốt đẹp mình đang có. Kẻ ngu, như bài kệ nói, tự mình gây nguy hiểm, đem hại đến cho mình, đem hại cho người khác. Người trí thì khác. Người trí thấy điều hay thì mừng, thấy người giỏi thì học. Như vậy, đời mình mới nhẹ nhàng mà đi lên.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 122
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Chuyện Tiền Thân (Jātaka), Tập 2 (VNC PHVN, 2021) — Chuyện 122: Chuyện Kẻ Ngu (Tiền thân Dummedha), Chương I (1–150), tr. 296–299
Bài liên quanNgười nô lệ giả làm con triệu phú: nói nhiều, lộ mìnhĐàn quạ tát biển cứu bạn: thương mà không biết sức mìnhCây độc còn non: nhổ từ lúc mới nhú