Chọn người để gắn bó cả đời là việc khó nhất. Chọn chồng, chọn vợ, chọn đối tác làm ăn, chọn người để tin tưởng giao việc lớn. Người ta thường nhìn vào những thứ dễ thấy: đẹp trai, xinh gái, nhà giàu, dòng dõi tốt, địa vị cao. Nhưng những thứ dễ thấy ấy có thật sự đáng tin không? Câu chuyện sau đây cho một câu trả lời rất thẳng thắn.
Ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, có một vị Bà-la-môn có bốn cô con gái. Cùng lúc, có bốn người đàn ông đến cầu hôn. Một người trẻ tuổi, đẹp trai. Một người tuổi đã lớn. Một người sinh trong gia đình quý phái, dòng dõi cao sang. Một người có đức độ, giữ giới hạnh. Vị Bà-la-môn phân vân không biết nên gả con cho ai, bèn đem hương hoa đến hỏi đức Phật. Đức Phật nói: thuở trước cũng vậy, các bậc hiền trí đã hỏi câu này. Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ.
Thuở xưa, cũng có một vị Bà-la-môn có bốn cô con gái, và bốn người cầu hôn y như vậy. Vị ấy không quyết đoán được, bèn đến hỏi vị sư trưởng nổi tiếng nhiều phương, chính là tiền thân của đức Phật. Vị Bà-la-môn đọc bài kệ: một người trẻ đẹp trai, một người tuổi lại lớn, một người sanh quý phái, một người có giới hạnh, tôi hỏi bậc sư trưởng, chúng tôi nên chọn ai?
Vị sư trưởng trả lời: một người đẹp trai và các đức tính khác, nhưng nếu không có đạo hạnh thì cũng đáng chê trách. Chúng tôi chỉ thích những người có đạo hạnh. Rồi Ngài đọc bài kệ: thật tốt, người đẹp xinh, người lớn tuổi nên trọng, cũng tốt, người thiện sanh, nhưng ta thích đức hạnh. Nghe theo lời sư trưởng, vị Bà-la-môn gả tất cả các con gái cho người có đức hạnh.
Câu chuyện ngắn gọn, nhưng câu trả lời thì dứt khoát. Đẹp thì tốt, già thì đáng trọng, dòng dõi tốt thì cũng tốt, nhưng nếu phải chọn một thứ, hãy chọn đức hạnh. Vì sao? Vì sắc đẹp sẽ tàn theo năm tháng. Người đẹp trai hôm nay, mười năm sau cũng già đi. Người tuổi lớn thì đã lớn, không trẻ lại được. Dòng dõi cao sang thì là của cha mẹ để lại, không phải của chính người ấy. Chỉ có đức hạnh là của chính mình, càng sống càng sâu dày, càng ở lâu càng đáng tin.
Ngày nay, người ta chọn người yêu, chọn vợ chồng, vẫn thường mắc sai lầm y như vậy. Thấy đẹp thì mê, thấy giàu thì ham, thấy nhà người ta danh giá thì cho là chắc chắn tốt. Nhưng sống với nhau rồi mới biết: đẹp mà không có đức thì hay khinh người, giàu mà không có đức thì hay coi thường vợ con, dòng dõi tốt mà không có đức thì chỉ giỏi khoe khoang. Còn người có đức hạnh, tuy không đẹp lộng lẫy, không giàu sang, nhưng sống với họ thì yên tâm. Họ giữ lời hứa, họ không lừa dối, họ biết nghĩ cho người khác, họ không bỏ rơi mình lúc khó khăn.
Điều này cũng đúng khi chọn đối tác làm ăn, chọn người để giao việc, chọn bạn để chơi thân. Đừng chỉ nhìn bề ngoài. Hãy nhìn cách người ta sống: họ đối xử với cha mẹ ra sao, với người giúp việc ra sao, khi tức giận họ làm gì, khi có tiền họ tiêu ra sao, khi thất bại họ có đổ lỗi cho người khác không. Những việc nhỏ ấy mới nói lên đức hạnh thật sự.
Đức Phật kể chuyện này cho vị Bà-la-môn có bốn con gái, và cuối bài giảng, vị ấy đắc quả Dự lưu. Nghĩa là câu trả lời ấy không chỉ giúp ông gả con, mà còn mở mắt ông về cách nhìn người. Người có trí chọn người bằng đức hạnh, không chọn bằng mắt. Mắt chỉ thấy được bề ngoài. Đức hạnh thì phải sống chung mới thấy, nhưng một khi đã thấy thì không bao giờ lầm.
Cho nên, nếu bạn đang phải chọn ai đó để gắn bó lâu dài, xin nhớ lời vị sư trưởng ngày xưa: đẹp thì tốt, sang thì tốt, nhưng ta thích đức hạnh. Chọn người có đức, là chọn sự bình an cho cả đời mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư