🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Chuyện 88: Con bò Sàrambha — một lời lành kéo được trăm cỗ xe

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Có những lúc ta thua không phải vì mình yếu, mà vì mình nói một câu dại. Một câu nặng lời với vợ, với con, với người làm cùng, có khi làm hỏng cả một việc đang tốt đẹp. Rồi sau đó ta ngồi tiếc, giá mà lúc ấy mình nói nhẹ đi một chút.

Ngày xưa, ở thành Xá-vệ, Đức Phật kể chuyện này để dạy về lời mắng chửi. Ngài nói, lời nói ác độc làm cho ngay cả loài thú cũng hiềm hận. Thuở trước, có một người vì một câu nói ác mà mất cả ngàn đồng tiền vàng.

Thuở ấy, ở nước Gandhara, thành Takkasilà, có một vị Bà-la-môn nuôi một con bò đực tên là Sàrambha. Bồ-tát sanh làm con bò ấy. Người Bà-la-môn thương nó như con ruột, cho ăn ròng cơm cháo, nuôi dưỡng rất chu đáo. Lớn lên, Sàrambha nghĩ, mình được nuôi nấng khó nhọc như vậy, sức mình trong cả cõi này không con bò nào bì kịp, phải tỏ sức mạnh ra để đền ơn người nuôi dưỡng.

Một hôm, Sàrambha nói với vị Bà-la-môn, hãy đi đến nhà một triệu phú giàu về đàn bò mà đánh cá, rằng con bò của tôi cột vào một trăm cỗ xe cũng kéo đi được. Cứ cá một ngàn đồng tiền vàng.

Vị Bà-la-môn làm theo. Người triệu phú chất đầy một trăm cỗ xe bằng cát, sạn và đá, nối tất cả lại làm một. Ông tắm rửa cho Sàrambha, cho ăn một đấu gạo thơm, đeo vòng hoa vào cỗ xe đầu. Rồi ông tự mình ngồi trên cán xe, giơ cao gậy thúc bò và quát lớn, hi, hi, đi đi, đồ ranh con, hãy kéo đi, đồ ranh con.

Sàrambha nghĩ thầm, ta đâu phải ranh con, mà người này gọi ta bằng cái tên ấy. Thế là nó đứng thẳng chân như những cột trụ, không hề nhúc nhích. Người triệu phú bắt vị Bà-la-môn trả ngay một ngàn đồng. Ông thua cuộc, mở bò ra, về nhà nằm dài, lòng sầu muộn.

Sàrambha vào nhà, thấy chủ buồn bã, liền hỏi, có phải ông đang nằm ngủ không. Vị Bà-la-môn đáp, làm sao ta ngủ được khi ta thua mất một ngàn đồng. Sàrambha nói, trong suốt thời gian ta sống ở nhà ông, có bao giờ ta làm bể chén bát gì, hay chà đạp một ai, hay đi đại tiểu tiện không phải chỗ không. Ông đáp, không bao giờ, con thân yêu ạ.

Vậy sao ông gọi ta là đồ ranh con. Đây là lỗi của ông, không phải lỗi của ta. Hãy đi cá với người kia hai ngàn đồng tiền vàng. Nhưng nhớ, ta không phải ranh con, đừng gọi ta như vậy nữa.

Vị Bà-la-môn nghe theo, đi cá hai ngàn đồng. Lần này, người ta buộc một trăm cỗ xe như trước, thắng Sàrambha vào cỗ xe đầu cho thật chắc. Ông ngồi trên cán xe, vừa xoa lưng nó vừa nói dịu dàng, hi, hi, chú bạn hiền thiện ơi, hãy kéo đi, chú bạn hiền thiện.

Sàrambha kéo một cái thật mạnh. Cả một trăm cỗ xe chuyển động, cỗ xe cuối cùng dừng đúng vào chỗ mà cỗ xe đầu đã đứng. Người triệu phú thua cuộc, phải trả hai ngàn đồng. Những người xem cũng cho Sàrambha nhiều tiền. Nhờ nó, vị Bà-la-môn được rất nhiều tiền của.

Sau khi kể xong, Đức Phật đọc bài kệ, hãy nói lời tốt lành, chớ nói lời độc ác. Lành thay, lời tốt lành. Lời ác sanh ưu não. Lúc bấy giờ, vị Bà-la-môn là Tôn giả Ànanda, nữ Bà-la-môn là Tôn giả Uppalavannà, còn Sàrambha chính là Đức Phật.

Câu chuyện này dạy một điều rất thật. Cùng một con bò, cùng một trăm cỗ xe, cùng một người chủ. Chỉ khác nhau một câu nói. Câu mắng chửi làm mất một ngàn đồng. Câu nói lành kéo được trăm cỗ xe và đem về hai ngàn đồng. Lời nói không phải là chuyện nhỏ. Nó là cái gậy thúc bò. Quát tháo thì bò đứng im. Nói nhẹ thì bò kéo đi.

Trong nhà cũng vậy. Ta muốn con nghe lời, vợ chồng hiểu nhau, người làm hết lòng, thì đừng bắt đầu bằng câu mắng. Một lời nặng có thể làm người ta đứng khựng lại như con bò kia, không phải vì họ không làm được, mà vì họ không còn muốn làm nữa. Ngược lại, một câu nói tử tế, gọi đúng tên tốt đẹp của người ta, thường mở được sức mạnh mà chính họ cũng không ngờ mình có.

Cho nên, trước khi nói trong lúc giận, hãy dừng lại một hơi thở. Hỏi mình, câu này là lời lành hay lời ác. Nếu là lời ác, đừng nói. Đổi nó thành một câu lành rồi hãy nói. Người nghe đổi khác, việc đổi khác, và chính lòng mình cũng nhẹ đi. Một lời lành không tốn đồng nào, mà có khi kéo được cả trăm cỗ xe trong đời ta.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 88
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ - tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1-120] (HT Thích Minh Châu dịch) — Truyện Tiền Thân, Chuyện 88: Con Bò Sàrambha, tr. 234
Bài liên quanChuyện 101: Trăm kẻ ngu thiền một trăm năm, không bằng một người trí hiểu lời dạyChuyện 104: Chàng trai Mittavida — tham bốn muốn tám, cuối cùng mất tất cảChuyện 110: Câu hỏi bao quát tất cả — mùi hương không nói dối được