🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Chuyện 183: Ngựa Sindh và đàn lừa say

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Cùng một bữa tiệc, có người ăn xong ngồi yên, có người ăn xong ồn ào náo loạn. Cùng một món quà, có người nhận rồi lặng lẽ cảm ơn, có người nhận rồi khoe khoang khắp nơi. Khác nhau không phải ở món ăn hay món quà. Khác nhau ở con người. Câu chuyện đồ tàn thực kể về năm trăm con ngựa và năm trăm con lừa, và sự khác nhau ấy hiện ra rõ như ban ngày.

Câu chuyện này được kể khi Đức Phật ở Kỳ Viên. Ở Xá-vệ, có năm trăm cư sĩ giao gánh nặng gia đình cho vợ con, cùng nhau đến nghe pháp. Trong số họ, có người chứng quả Dự lưu, có người chứng Nhất lai, có người chứng Bất lai, không một người nào là không chứng quả. Dân chúng mời Đức Phật thọ thực và thường mời luôn các cư sĩ ấy. Nhưng họ có năm trăm người hầu, đem que xỉa răng, nước rửa mặt, hương thơm, vòng hoa, và những người này sống bằng đồ ăn dư thừa của chủ.

Sau buổi ăn sáng, bọn người hầu ấy nằm ngủ, rồi khi thức dậy, cả bọn đến sông Aciravati, la hét trên bờ sông, vật lộn nhau như những người Mallà. Còn năm trăm cư sĩ thì không làm ồn, không la hét, sống yên lặng tịnh cư. Đức Phật nghe tiếng ồn ào, hỏi Trưởng lão Ànanda: tiếng ồn này là gì vậy? Ngài được đáp: đó là tiếng ồn của những người hầu ăn tàn thực. Đức Phật nói: không phải chỉ nay những người hầu này ăn tàn thực xong rồi làm ồn. Thuở xưa họ cũng đã như vậy rồi. Rồi Ngài kể chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì Ba-la-nại, Bồ-tát sanh trong gia đình một vị đại thần. Khi trưởng thành, ngài làm người cố vấn cho vua về thánh sự và tục sự. Một thời, vua nghe biên địa có nổi loạn, liền chuẩn bị năm trăm con ngựa Sindh cùng bốn loại binh chủng ra đi bình định. Trở về Ba-la-nại, vua ra lệnh: vì các con ngựa Sindh đã mệt mỏi, hãy cho chúng ăn đồ tươi và uống nước nho.

Các con ngựa Sindh uống nước thơm ngon rồi đi vào chuồng, đứng yên lặng trên chỗ của mình. Nhưng còn nhiều đồ ăn cặn bã, với các chất ngon ngọt đã bị vắt hết. Người ta hỏi vua: phải làm gì với những vật này? Vua nói: hãy nhồi chúng với nước, vắt khô với vải lọc, rồi cho đàn lừa.

Các con lừa uống nước cặn bã, trở thành say sưa, kêu vang, chạy quanh khắp sân vua. Vua mở cửa sổ lớn, nhìn xuống sân, gọi Bồ-tát đang đứng gần và nói: hãy nhìn xem những con lừa này uống nước cặn bã xong trở thành say sưa, la hét, nhảy chồm lên, chạy quanh. Còn các con ngựa Sindh thuần chủng, sau khi uống nước thơm, lại im lặng, đứng một chỗ, không chạy nhảy.

Vua hỏi vì sao như vậy, và Bồ-tát đọc bài kệ đầu: nước tồi tệ, ít vị, chất tươi bị vắt sạch. Uống vào lừa say sưa. Ngựa Sindh, loài thuần chủng, uống loại nước thượng vị, đứng yên lặng tại chỗ, không chạy nhảy say sưa. Rồi Bồ-tát giải thích qua bài kệ thứ hai: cũng vậy, người hạ đẳng, dù ăn món dư tàn, vẫn say sưa nhảy nhót, sống thoải mái an nhàn. Còn hạng người thuần tánh, giữ tâm trí vững vàng, cho dù được uống cạn rượu thượng vị cao sang, vẫn không say.

Vua nghe xong, liền cho đuổi các con lừa ra khỏi sân chầu. Sau đó, vua tuân theo lời khuyên của Bồ-tát, làm các công đức như bố thí, khi mạng chung đi theo nghiệp của mình.

Câu chuyện này nói về một điều mà ai cũng thấy mỗi ngày: cùng hưởng một thứ, người sang thì lặng, kẻ hèn thì ồn. Ngựa uống nước ngon mà đứng yên. Lừa uống nước cặn mà say sưa chạy quanh. Vấn đề không nằm ở nước ngon hay nước dở. Vấn đề nằm ở bản tánh của kẻ uống. Ngựa thuần chủng thì uống gì cũng giữ được mình. Lừa thì chỉ cần một chút cặn bã cũng đủ say.

Trong đời thường cũng vậy. Có người được khen một câu thì đi khoe khắp nơi. Có người được thưởng lớn mà vẫn lặng lẽ làm việc. Có người ăn một bữa ngon thì chụp hình đăng lên, nói cười ầm ĩ. Có người ăn ngon mà chỉ lặng lẽ cảm ơn. Không phải bữa ăn làm họ khác nhau. Mà là cái tâm bên trong làm họ khác nhau.

Người thuần tánh, như bài kệ nói, là người giữ tâm trí vững vàng. Họ không cần phải chứng tỏ mình đã hưởng được gì. Họ hưởng trong lặng lẽ. Còn người hạ đẳng thì khác: chỉ cần một chút dư thừa cũng đủ làm họ say. Say không phải vì rượu mạnh. Say vì lòng họ vốn đã không vững. Một chút hơn người đã làm họ quên mình là ai.

Câu chuyện cũng nhắc một điều nữa: đừng đánh giá người khác bằng tiếng ồn họ tạo ra. Đàn lừa ồn ào khắp sân vua, nhưng vua không giữ chúng lại. Ngựa đứng yên trong chuồng, nhưng vua quý chúng. Tiếng ồn không phải là giá trị. Sự yên lặng không phải là thua thiệt. Người làm được việc lớn thường là người ít nói về việc mình làm.

Cho nên, khi mình được hưởng một điều tốt, hãy tự xem: mình đang như ngựa hay như lừa? Uống xong, mình có đứng yên được không, hay mình đang chạy quanh khoe khoang? Nếu thấy mình đang ồn ào vì một chút dư thừa, thì hãy nhớ đàn lừa trong sân vua. Chúng say vì nước cặn. Mình say vì cái gì, mình tự biết. Và cách tỉnh lại cũng đơn giản: học cách đứng yên như ngựa Sindh. Uống nước thơm mà không say, đó mới là thuần chủng.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 183
Nguồn
• Truyện Tiền Thân — Chuyện 183: Đồ Tàn Thực (Tiền Thân Vàlodakka) (§183)
• Kinh Tiểu Bộ — tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 134–135
Bài liên quanChuyện 185: Tâm vẩn đục như nước đụcChuyện 187: Bốn vẻ đẹpSư tử lai chó rừng: một tiếng hú lộ ra mình là ai