🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Xin thịt bằng lời hay: bốn anh em và người thợ săn

Truyện Tiền Thân · 9 phút đọc

Cùng một câu xin, có người được cho, có người bị từ chối. Khác nhau ở chỗ nào? Nhiều khi chỉ khác ở một lời nói. Lời nói thô thì người ta đóng cửa. Lời nói khéo thì người ta mở lòng. Chuyện này xưa như trái đất mà đến nay vẫn đúng.

Một hôm ở Kỳ Viên, có mấy vị Tỷ-kheo bị bệnh, sau khi dùng dầu làm thuốc xổ thì muốn được một ít đồ ăn ngon. Những người chăm sóc đã đi khắp các hàng quán ở Xá-vệ mà trở về tay không. Gần trưa, Trưởng lão Xá-lợi-phất vào làng khất thực, gặp họ liền hỏi vì sao quay về sớm. Nghe kể xong, Tôn giả nói: thế thì theo ta đây. Tôn giả đưa họ đến cũng chính con đường ấy. Bấy giờ dân chúng cúng dường Tôn giả đủ mọi thức ăn ngon. Những người chăm sóc mang thức ăn về cho các vị Tỷ-kheo bị bệnh.

Sau đó, các Tỷ-kheo bàn tán trong pháp đường: sao các thị giả đi một mình thì không kiếm được gì, mà đi cùng Trưởng lão Xá-lợi-phất thì lại mang về bao nhiêu thức ăn ngon? Đức Phật bước vào, nghe kể lại, Ngài dạy: này các Tỷ-kheo, chẳng phải chỉ riêng Xá-lợi-phất kiếm được thức ăn như thế đâu. Ngày xưa, các bậc trí giả cũng đã có giọng dịu ngọt, đã biết nói năng vừa lòng người và đã nhận được các thứ như vậy.

Rồi Ngài kể một chuyện đời xưa.

Ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì Ba-la-nại, Bồ-tát sinh ra là con trai của một thương gia giàu có. Một hôm, một người bẫy nai săn được thịt, chở đầy xe quay về thành phố định đem thịt ra bán. Bấy giờ, bốn người con trai của các trưởng giả giàu có ở Ba-la-nại ra khỏi thành, gặp nhau tại ngã tư đường, ngồi xuống nói chuyện với nhau. Một trong những chàng trai trông thấy chiếc xe chở đầy thịt liền đề nghị đến người bẫy nai kiếm một miếng thịt nai. Các chàng kia bảo anh ta cứ đến thử xem.

Anh ta đến gặp người đi săn và nói: chào ông mãnh, cho tôi một miếng thịt nào! Người đi săn trả lời: người nào xin người khác thứ gì thì phải nói năng lịch sự. Bạn sẽ có một miếng thịt xứng hợp với cách nói năng của bạn. Rồi ông ta đọc bài kệ: đối với kẻ cầu xin ân huệ, lời sao thô lỗ thế bạn ơi? Món thô xứng đáng cùng lời, chỉ xương da đấy, thứ tôi treo này. Nói xong, ông ném cho anh ta một miếng xương da.

Người bạn thứ hai hỏi anh ta đã dùng lời lẽ thế nào. Anh ta đáp: tôi nói chào ông mãnh! Người kia nói: tôi cũng sẽ đến xin ông ta. Rồi anh ta đến gặp người đi săn và nói: này ông anh, hãy cho tôi một miếng thịt nai nào! Người đi săn đáp: bạn sẽ nhận được một miếng xứng hợp với lời lẽ bạn dùng. Rồi ông đọc bài kệ: tên người anh, mối dây mạnh mẽ, nối tình thân những kẻ với nhau. Lời hay của bạn vừa trao, khiến tôi tặng chỗ nối vào hai xương. Nói thế xong, người đi săn ném cho anh ta một miếng khớp xương nai.

Chàng trẻ thứ ba hỏi người vừa rồi đã xưng hô thế nào. Anh kia đáp: tôi gọi ông ta là ông anh. Anh này nói: tôi cũng sẽ đến xin anh ta. Rồi anh ta đến gần người đi săn và kêu: này cha thân, hãy cho con một miếng thịt nai! Người đi săn nói: bạn sẽ được một miếng xứng hợp với lời bạn vừa nói. Và ông đọc bài kệ: tim người cha xót thương động chuyển, khi nghe kêu lên tiếng cha thân. Nói như thế xong, ông ta liền cho người ấy một miếng thịt ngon, nguyên phần cả trái tim con nai.

Chàng trai thứ tư hỏi chàng thứ ba rằng anh đã dùng lời lẽ ra sao mà hỏi xin thịt. Người kia đáp: ồ, tôi gọi anh ta là cha thân! Người thứ tư bảo: thế thì tôi cũng sẽ xin một miếng. Rồi anh đến gần người đi săn và nói: này bạn của ta ơi, hãy cho ta một miếng thịt! Ông ấy bảo: bạn sẽ nhận phần tùy theo lời bạn vừa thốt. Rồi ông đọc bài kệ thứ tư.

Bốn chàng trai, bốn cách xưng hô, bốn miếng thịt khác nhau. Người gọi ông mãnh thì được xương da. Người gọi ông anh thì được khớp xương. Người gọi cha thân thì được cả trái tim nai. Lời nói thay đổi một chút, kết quả đã khác hẳn.

Câu chuyện không dạy ta nịnh nọt. Người thợ săn không phải kẻ ham lời ngon tiếng ngọt. Ông chỉ nói một nguyên tắc rất thật: người nào xin người khác thứ gì thì phải nói năng lịch sự. Muốn nhận thì trước hết phải biết tôn trọng người cho. Lời thô lỗ không chỉ làm mất lòng người nghe, nó còn tự tố cáo rằng người nói xem thường người khác, chỉ chăm chăm đến phần mình muốn lấy.

Trong đời thường, ta gặp chuyện này mỗi ngày. Đi làm, có người mở miệng là ra lệnh, rồi thắc mắc sao đồng nghiệp chẳng ai muốn giúp. Về nhà, có người nói với vợ con bằng giọng quát tháo, rồi buồn vì nhà cửa lạnh nhạt. Ra đường, có người hỏi đường bằng giọng hách dịch, rồi trách người ta không chỉ. Họ quên mất một điều: ai cũng có lòng tự trọng, ai cũng muốn được gọi bằng một tiếng tử tế.

Ngược lại, một tiếng gọi đúng mực có sức mở cửa rất lớn. Gọi người lớn tuổi là bác, là chú. Gọi người giúp mình là anh, là chị. Nói lời cảm ơn trước khi nhờ vả. Những điều nhỏ ấy không tốn của ta đồng nào, nhưng nó khiến người nghe thấy mình được tôn trọng, và khi người ta thấy được tôn trọng, người ta sẵn lòng cho đi phần tốt nhất của mình.

Đức Phật kể chuyện này để nhắc các Tỷ-kheo: Xá-lợi-phất không có phép lạ nào cả. Tôn giả chỉ có giọng nói dịu ngọt và cách đối xử vừa lòng người. Muốn xin gì, trước hết hãy học cách nói cho đàng hoàng. Lời nói là cửa ngõ của lòng mình. Lòng mình tôn trọng người ta thì lời mình tự nhiên sẽ đẹp. Lời mình đẹp thì cửa nhà người ta tự nhiên sẽ mở.

Cho nên, trước khi trách người đời keo kiệt, hãy nghe lại giọng mình vừa nói. Có khi ta chưa được cho, không phải vì người ta không có, mà vì ta đã xin bằng một giọng khiến người ta không muốn cho.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 315
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 2 (VNC PHVN, 2021), Chuyện Tiền Thân (Jātaka), Chương IV Bốn Kệ, truyện số 315 Chuyện Miếng Thịt (Maṃsa-jātaka), trang 723–724
Bài liên quanCon thỏ và hình thỏ trên mặt trăngĐừng khóc người chết như thể mình không chếtVòng hoa đỏ của kẻ tử tù