🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Con lừa khoác da sư tử

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Có những người sống bằng cái vỏ mượn. Mượn chức danh để người ta nể. Mượn bằng cấp để người ta tin. Mượn quen biết để người ta sợ. Mượn cả giọng điệu, cách ăn mặc, cách nói chuyện của người khác để trông cho ra dáng. Cái vỏ ấy có khi dùng được một thời gian. Đi đến đâu, người ta cũng tránh, cũng nhường. Nhưng cái vỏ không phải là mình. Đến một lúc nào đó, mình buộc phải mở miệng. Và tiếng nói thật của mình sẽ tố cáo mình.

Chuyện tấm da sư tử trong Kinh Tiểu Bộ kể về một con lừa như vậy. Câu chuyện được đức Phật kể khi ở Kỳ Viên, về Kokālika, một người thích tự tán tụng mình. Đức Phật biết được sự việc ấy, liền kể chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra trong gia đình một người nông phu. Khi đến tuổi trưởng thành, Bồ-tát sống với nghề nông. Lúc bấy giờ, có một nhà buôn làm nghề bán rong đồ vật, hàng hóa do một con lừa chở. Khi ông đến một chỗ nào, ông lấy hàng hóa xuống, trùm lên con lừa một tấm da sư tử và thả nó giữa ruộng lúa gạo và lúa mì. Các người chủ ruộng thấy nó, tưởng là con sư tử, không dám lại gần. Con lừa cứ thế mà ăn lúa gạo, ăn lúa mì, no nê, chẳng ai dám đuổi.

Một hôm, người lái buôn ấy đến trú tại một cửa hàng. Trong khi nấu cơm sáng, ông trùm lên con lừa một tấm da sư tử và thả nó vào ruộng lúa mì. Các người chủ ruộng nghĩ đó là con sư tử, không dám đến gần, bèn về nhà thông báo. Toàn dân trong làng cầm các binh khí, thổi tù và, đánh trống, đi đến gần ruộng và la hét.

Con lừa hoảng hốt vì sợ chết, vội hí lên tiếng lừa. Nghe tiếng hí ấy, Bồ-tát, người nông phu hiền trí, biết ngay nó là con lừa, liền đọc bài kệ đầu: tiếng hí này không phải tiếng sư tử hay cọp, cũng không phải tiếng beo. Con vật ti tiện này, dù trùm da sư tử, cũng chỉ hí tiếng lừa.

Các người làng biết nó là con lừa, đánh cho nó gãy xương, rồi lấy tấm da sư tử và bỏ đi. Người lái buôn ấy đến, thấy con lừa lâm nạn, liền đọc bài kệ thứ hai: đã lâu lừa khôn khéo, ăn lúa gạo, lúa mì, da sư tử trùm lên, do tiếng kêu mà bị đánh. Trong khi người lái buôn nói vậy, con lừa tắt thở. Người ấy bỏ con lừa lại và ra đi.

Đức Phật thuyết pháp thoại này xong, liền nhận diện tiền thân: lúc bấy giờ, con lừa là Kokālika, còn người nông phu hiền trí là Ta vậy.

Câu chuyện ngắn, mà thấm. Con lừa không có tội vì nó là lừa. Tội của nó là nó sống bằng cái không phải của nó, và nó tưởng cái da sư tử ấy sẽ che được mình mãi. Nhưng sự thật thì đơn giản: sư tử không hí như lừa. Chỉ cần một tiếng kêu, mọi thứ lộ ra. Người lái buôn cũng vậy. Ông ta tưởng mình khôn khéo, dùng da sư tử để lừa hết làng này đến làng khác, ăn lúa gạo của người ta mà không mất một đồng. Nhưng cái khôn ấy chỉ sống được đến khi con lừa mở miệng.

Đời mình có khác gì đâu. Có người mượn chức vụ để dọa người dưới. Có người mượn tên tuổi của người khác để làm ăn. Có người mượn lời hay ý đẹp của sách vở để nói như thể đó là trí tuệ của mình. Lúc yên ổn, cái vỏ ấy che được. Người ta nhìn vào tấm da, không ai dám lại gần. Nhưng đời không phải lúc nào cũng yên ổn. Sẽ có một buổi sáng, cả làng cầm trống đến gần ruộng. Sẽ có một lúc mình hoảng hốt, và tiếng nói thật của mình bật ra. Lúc ấy, người ta không còn nhìn tấm da nữa. Người ta nghe tiếng hí.

Cho nên điều đáng giữ không phải là tấm da đẹp hơn, mà là tiếng nói thật của mình có đáng nghe hay không. Một người nông phu hiền trí không cần da sư tử. Ông chỉ cần nhìn, nghe, và nói đúng sự thật. Một con lừa sống đúng phận lừa, ăn cỏ, chở hàng, cũng không ai đánh nó gãy xương. Chỉ khi nó khoác da sư tử đi ăn lúa của người ta, nó mới chuốc họa vào thân.

Sống thật với khả năng của mình nghe thì thiệt thòi, mà lại là cách sống an toàn nhất. Mình biết gì thì nói cái đó. Mình làm được gì thì nhận việc đó. Mình chưa biết thì nói là chưa biết, rồi học thêm. Người ta có thể không nể mình ngay hôm nay, nhưng người ta sẽ tin mình lâu dài. Còn mượn da sư tử, hôm nay được nể, ngày mai bị đánh, mà cái giá phải trả thì đắt hơn nhiều so với mấy bữa lúa mì ăn trộm được. Cái vỏ mượn được, tiếng nói thì không mượn được. Đến lúc phải mở miệng, mình là ai sẽ hiện ra nguyên hình. Vậy thì từ đầu, cứ sống đúng là mình, khỏi cần khoác thêm da của ai.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 189
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), truyện 189. Chuyện tấm da sư tử (Tiền thân Sìhacamma), tr. 144–145
Bài liên quanMột đấu gạo mua cả thành Ba-la-nạiKhông còn gì để giữ, mới thật sự yênBa con vật dưới gốc bàng: ai lớn tuổi nhất